1-18) فعالیت ضد میکروبی اریترومایسین……………………………………………………………………………………………………33
1-19) فارماکوکینتیک…………………………………………………………………………………………………………………………………..34
1-20) مصارف بالینی اریترومایسین………………………………………………………………………………………………………………34
1-21) عوارض جانبی اریترومایسین………………………………………………………………………………………………………………35
1-22) اشکال دارویی اریترومایسین………………………………………………………………………………………………………………36
1-23) آنتی بیوتیک های مشتق شده از اریترومایسین………………………………………………………………………………..36
1-24) مراحل کلیدی فرآیند تولید آنتی بیوتیک ها از جمله اریترومایسین……………………………………………….38
1-24-1) حفظ و نگهداری کشت فعال…………………………………………………………………………………………………………39
1-24-2) تهیه مایه تلقیح به فرم سوسپانسیون اسپوری و توسعه آن………………………………………………………….44
1-24-3) مرحله پیش کشت یا بذردهی یا seeding ………………………………………………………………………………..45
1-24-4) مرحله تخمیر یا Fermentation ………………………………………………………………………………………………47
1-24-4-1) تکنولوژی تخمیر آنتی بیوتیک………………………………………………………………………………………………….48
1-24-4-1-1) تخمیر شیک فلاسک…………………………………………………………………………………………………………….48
1-24-4-1-2) فرمانتورهای همزن دار………………………………………………………………………………………………………….49
1-24-4-2) بررسی تأثیر عوامل مختلف برروی تخمیر و تولید آنتی بیوتیک ها از جمله اریترومایسین……50
1-24-4-2-1) تأثیر محیط کشت تخمیر و ترکیبات مورد استفاده در آن………………………………………………….50
1-24-4-2-1-1) منابع کربنی……………………………………………………………………………………………………………………..51
1-24-4-2-1-2) منابع نیتروژنی………………………………………………………………………………………………………………….55
1-24-4-2-1-3) آب…………………………………………………………………………………………………………………………………….57
1-24-4-2-1-4) مواد معدنی……………………………………………………………………………………………………………………….57
1-24-4-2-1-5) مواد مغذی پیچیده…………………………………………………………………………………………………………..59
1-24-4-2-1-6) ویتامین ها و فاکتورهای رشد………………………………………………………………………………………….61
1-24-4-2-1-7) پیش ماده ها…………………………………………………………………………………………………………………….61
1-24-4-2-1-8) القا کننده ها و تحریک کننده ها…………………………………………………………………………………….61
1-24-4-2-2) تأثیر pH………………………………………………………………………………………………………………………………62
1-24-4-2-3) تأثیر دما………………………………………………………………………………………………………………………………..64
1-24-4-2-4) تأثیر هوادهی…………………………………………………………………………………………………………………………67
1-24-4-2-5) تأثیر هم زدن………………………………………………………………………………………………………………………..68
1-24-4-2-6) تأثیر دی اکسید کربن…………………………………………………………………………………………………………..71

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

1-24-4-2-7) تأثیر کف……………………………………………………………………………………………………………………………….71
1-24-4-2-8) تأثیر استریلیزاسیون……………………………………………………………………………………………………………..73
1-24-4-2-9) تأثیر ویسکوزیته……………………………………………………………………………………………………………………74
1-24-4-2-10) تأثیراریترومایسین تولید شده…………………………………………………………………………………………….76
1-24-5) برداشت و خالص سازی محصول…………………………………………………………………………………………………..77
1-25) سویا و علت انتخاب آن به عنوان منبع نیتروژنی بومی……………………………………………………………………..79
1-25-1) علل انتخاب سویا و توسعه کشت آن……………………………………………………………………………………………..79
1-25-2) تاریخچه سویا…………………………………………………………………………………………………………………………………80
1-25-3) تولید و مصرف جهانی سویا……………………………………………………………………………………………………………81
1-25-4) سویا در ایران………………………………………………………………………………………………………………………………….82
1-25-5) اجزای ترکیبی سویا……………………………………………………………………………………………………………………….82
1-25-6) کنجاله سویا……………………………………………………………………………………………………………………………………83
1-26) کلزا و علت انتخاب آن به عنوان منبع نیتروژنی بومی……………………………………………………………………….83
1-26-1) علل عمده انتخاب کلزا و توسعه کشت آن…………………………………………………………………………………….84
1-26-2) تاریخچه کلزا…………………………………………………………………………………………………………………………………..85
1-26-3) تولید جهانی کلزا…………………………………………………………………………………………………………………………….86
1-26-4) اجزای ترکیبی کلزا…………………………………………………………………………………………………………………………86
فصل دوم : مروری بر متون گذشته
2-1) پیشینه پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………………………..88
فصل سوم : مواد و روش ها
3-1) روش گردآوری اطلاعات و انجام پژوهش……………………………………………………………………………………………..93
3-2) سویه باکتری مورد استفاده در پژوهش………………………………………………………………………………………………..93
3-3) معرفی رنگ های مورد استفاده…………………………………………………………………………………………………………….94
3-4) محیط های کشت مورد استفاده……………………………………………………………………………………………………………95
3-4-1) محیط کشت اسپورزایی……………………………………………………………………………………………………………………95
3-4-1-1) تهیه سوسپانسیون اسپوری………………………………………………………………………………………………………….98
3-4-2) محیط کشت مرحله بذردهی( پیش کشت_ seeding)……………………………………………………………99
3-4-2-1) انتخاب بهترین ارلن در مرحله بذردهی…………………………………………………………………………………….100
3-4-3) محیط کشت مرحله تخمیر…………………………………………………………………………………………………………….104
3-4-3-1) غلظت های کنجاله سویا و کنجاله کلزا مورد استفاده شده در محیط تخمیر………………… ……..105
3-5) نمونه گیری………………………………………………………………………………………………………………………………………….106
3-6) سنجش اریترومایسین تولید شده……………………………………………………………………………………………………….106
3-6-1) تهیه بافر کربنات بی کربنات با pH 6/9 ………………………………………………………………………………………107
3-6-2) تهیه بافر با pH 6/9 اشباع از کلروفرم و کلروفرم اشباع از بافرpH 6/9 ……………………………………..108
3-6-3) تهیه بافر سیترات_فسفات با pH 2/4…………………………………………………………………………………………..108
3-6-4) تهیه محلول بروموفنل بلو……………………………………………………………………………………………………………….108
3-6-5) تهیه محلول های استاندارد اریترومایسین……………………………………………………………………………………..109
3-6-6) استخراج اریترومایسین از مایع تخمیر با استفاده از کلروفرم…………………………………………………………111
3-6-7) تشکیل کمپلکس رنگی اریترومایسین و بروموفنل بلو…………………………………………………………………..112
3-6-8) اندازه گیری میزان جذب کمپلکس رنگی اریترومایسین و بروموفنل بلو……………………………………..113
3-7) محیط کشت پایه سنجش میکروبیولوژیک اریترومایسین………………………………………………………………….113
3-7-1) محیط کشت مولر هینتون آگار………………………………………………………………………………………………………113
3-7-2) محیط کشت مولر هینتون براث……………………………………………………………………………………………………..114
3-7-3) استخراج اریترومایسین از محیط کشت تخمیر……………………………………………………………………………..114
3-7-4) سنجش میکروبیولوژیک اریترومایسین…………………………………………………………………………………………..114
3-7-5) تهیه مایع تلقیح………………………………………………………………………………………………………………………………115
3-7-6) تهیه چاهک…………………………………………………………………………………………………………………………………….116
3-7-7) تهیه بافر فسفات با pH 8………………………………………………………………………………………………………………116
3-7-8) تهیه محلول های استاندارد…………………………………………………………………………………………………………….116
3-7-9) افزودن محلول های آنتی بیوتیک در پلیت ها……………………………………………………………………………….117

3-7-10) اندازه گیری قطر هاله مهار رشد…………………………………………………………………………………………………..117
3-7-11) رسم منحنی استاندارد………………………………………………………………………………………………………………….117
3-8) سنجش غلظت اریترومایسین به روش کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا…………………………………………..118
3-8-1) فاز متحرک……………………………………………………………………………………………………………………………………..118
3-8-2) آماده سازی مایع تخمیر…………………………………………………………………………………………………………………118
3-8-3) اندازه گیری مقداراریترومایسین……………………………………………………………………………………………………..119
3-9) کروماتوگرافی لایه نازک TLC …………………………………………………………………………………………………………119
فصل چهارم: نتایج پژوهش
4-1) بررسی اثر کنجاله سویا بر رشدSaccharopolyspora erythraea و تولید اریترومایسین ( محیط شاهد )…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..123
4-1-1) اثر کنجاله سویا در pH محیط کشت تولید اریترومایسین (کنترل)…………………………………………….123
4-1-2) اثر کنجاله سویا بر درصد بیومس تولید شده (کنترل)…………………………………………………………………..124
4-1-3) اثر کنجاله سویا در میزان تولید اریترومایسین ( کنترل)………………………………………………………………125
4-1-4) بررسی اثر کنجاله سویا بر روی مورفولوژی Saccharopolyspora erythraea (کنترل)…..125
4-2) بررسی اثر ترکیب کنجاله سویا و کنجاله کلزا بر تولید اریترومایسین……………………………………………….128
4-2-1) بررسی اثر ترکیب کنجاله سویا و کنجاله کلزا بر pH محیط کشت……………………………………………..129
4-2-2) بررسی اثر ترکیب کنجاله سویا و کنجاله کلزا بر بیومس تولیدی…………………………………………………130
4-2-3) بررسی اثر ترکیب کنجاله سویا و کنجاله کلزا بر میزان اریترومایسین تولیدی…………………………….130
4-3) غلظت بهینه ترکیب کنجاله سویا و کلزا برای محیط کشت تولید اریترومایسین……………………………..131
4-4) اثر ترکیب کنجاله سویا با غلظت بهینه 15 گرم در لیتر و کنجاله کلزا با غلظت بهینه 15 گرم در لیتر بر روی پارامترهای مورد بررسی درتخمیر……………………………………………………………………………………………………132
4-4-1) بررسی اثر غلظت بهینه در میزان تولید اریترومایسین…………………………………………………………………..132
4-4-2) بررسی اثر غلظت بهینه بر روی pH محیط کشت تخمیر…………………………………………………………….133
4-4-3) بررسی اثر غلظت بهینه بر روی درصد بیومس تولیدی…………………………………………………………………133
4-4-4) بررسی اثر غلظت بهینه بر روی مورفولوژی Saccharopolyspora erythraea…………………134
فصل پنجم: بحث و پیشنهادات
5-1) تأثیر مواد تشکیل دهنده و ترکیبات به کار رفته در محیط کشت تخمیر در تولید آنتی بیوتیک…..137
5-1-1) اثر منابع نیتروژنی در تولید اریترومایسین…………………………………………………………………………………..137
5-1-1-1) مقایسه اثر غلظت های مختلف ترکیب کنجاله سویا و کنجاله کلزا به عنوان منبع نیتروژنی در تولید اریترومایسین……………………………………………………………………………………………………………………………………..138
5-2) همزمانی رشد Saccharopolyspora erythraea و تولید اریترومایسین……………………………….144
5-3) رابطه بین میزان رشد باکتری و تغییرات بیومس در طول فرآیند…………………………………………………….145
5-3-1) سینتیک رشد میکروبی………………………………………………………………………………………………………………….146
5-4) رابطه بین منبع نیتروژنی استفاده شده در این پژوهش و pH محیط کشت تخمیر………………………..148
5-5) رابطه بین مورفولوژی سویه مولد و تولید اریترومایسین…………………………………………………………………….149
5-6) برآورد هزینه ها……………………………………………………………………………………………………………………………………153
5-6-1) محاسبه میزان اریترومایسین تولیدی و قیمت تمام شده منبع نیتروژنی مورد استفاده در آن در هر Batch صنعتی……………………………………………………………………………………………………………………………………………..153
5-6-1-1) استفاده از 30 گرم در لیتر کنجاله سویا (محیط کنترل) در تخمیر…………………………………………154
5-6-1-2) استفاده از ترکیب 15 گرم در لیتر کنجاله سویا و 15 گرم در لیتر کنجاله کلزا……………………..154
5-7) پیشنهادات…………………………………………………………………………………………………………………………………………..156
منابع و مراجع…………………………………………………………………………………………………………………..158
خلاصه انگلیسی……………………………………………………………………………………………………………….165
ضمائم …………………………………………………………………………………………………………………………….166
عنوانفهرست جداولصفحه
(جدول 1-1) گروه های میکروبی تولید کننده آنتی بیوتیک………………………………………………………………………..14
(جدول 1-2) برخی آنتی بیوتیک های مهم و مکانیسم عمل آنها………………………………………………………………..23
(جدول 1-3) مواد معدنی به کار رفته در محیط کشت…………………………………………………………………………………60
(جدول 1-4) محدوده دمایی رشد میکروارگانیسم های مختلف…………………………………………………………………..64
(جدول 1-5) تأثیر دی اکسید کربن بر تولید سیزومیسین در طی فرآیند تخمیر……………………………………….71
(جدول 3-1) محیط کشت اسپورزایی ISP medium 2…………………………………………………………………………..95
(جدول 3-2) محیط کشت اسپورزایی CSL ……………………………………………………………………………………………….96
(جدول3-3) ترکیبات محلول میکروالمنت…………………………………………………………………………………………………….96
(جدول3-4) ترکیبات محیط کشت بذردهی……………………………………………………………………………………………….99
(جدول3-5) ترکیبات محیط کشت تخمیر………………………………………………………………………………………………….104
(جدول3-6) مقادیر کنجاله سویا و کنجاله کلزا در محیط های تخمیر………………………………………………………106
(جدول3-7) محلول های نهایی اریترومایسین استاندارد…………………………………………………………………………….111
(جدول5-1) آنالیز ترکیبی کنجاله سویا افزوده شده به محیط کشت تخمیردر این پژوهش……………………139
(جدول5-2) آنالیز ترکیبی کنجاله کلزای افزوده شده به محیط کشت تخمیردر این پژوهش………………….140
(جدول5-3) اسیدآمینه های ضروری کنجاله سویا استفاده شده در این پژوهش……………………………………..140
(جدول5-4) اسیدآمینه های غیر ضروری کنجاله سویا استفاده شده در این پژوهش………………………………141
(جدول5-5) اسیدآمینه های ضروری کنجاله کلزا استفاده شده در این پژوهش……………………………………….141
(جدول5-6) اسیدآمینه های غیر ضروری کنجاله کلزا استفاده شده در این پژوهش………………………………..142

عنوانفهرست نمودارهاصفحه
(نمودار 4-1) تغییرات pH در طول فرآیند تولید آنتی بیوتیک در محیط کشت کنترل…………………………..123
(نمودار 4-2) تغییرات درصد بیومس در طول فرآیند تولید آنتی بیوتیک در محیط کشت کنترل ( منحنی رشد باکتری )………………………………………………………………………………………………………………………………………………..124
( نمودار 4-3) میزان تولید اریترومایسین در محیط کشت کنترل……………………………………………………………..125
(نمودار 4-4) اثر غلظت های مختلف ترکیب کنجاله سویا و کنجاله کلزا روی pH محیط کشت در روزهای نمونه گیری……………………………………………………………………………………………………………………………………………………129
(نمودار 4-5) تغییرات درصد وزن تر بیومس تولیدی در محیط کشت تخمیر در روزهای مختلف و تمامی غلظت ها………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..130
(نمودار 4-6) تغییرات غلظت تولیدی اریترومایسین در محیط کشت تخمیر در روزهای مختلف و تمامی غلظت ها………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..131
(نمودار 4-7) تولید اریترومایسین در طول فرآیند در محیط کشت حاوی غلظت بهینه……………………………132
(نمودار 4-8) تغییرات pH درطی فرآیند تولید اریترومایسین در محیط کشت تخمیر حاوی غلظت بهینه……….133
(نمودار4-9) تغییرات درصد وزن تر بیومس تولیدی درطی فرآیند تولید اریترومایسین در محیط کشت تخمیر حاوی غلظت بهینه……………………………………………………………………………………………………………………………134
عنوان فهرست اشکالصفحه
(شکل1-1) اریترومایسین و الئاندومایسین، نمونه ای از ماکرولیدهای 14 عضوی……………………………………….27
(شکل1-2) مسیر کلی بیوسنتز اریترومایسین……………………………………………………………………………………………….29
(شکل1-3) ساختار شیمیایی اریترومایسین………………………………………………………………………………………………….31
(شکل1-4) نمونه ای از یک فرمانتور همزن دار…………………………………………………………………………………………….50
(شکل1-5) شمایی از یک راکتور مجهز به همزن………………………………………………………………………………………….69
(شکل1-6) یک دستگاه تخمیر مجهز به سیستم تزریق هوا…………………………………………………………………………70
(شکل1-7) نمونه ای از کف شکن های مکانیکی………………………………………………………………………………………….72
(شکل1-8) کشتزار کلزا در کلاله ایران…………………………………………………………………………………………………………86
(شکل 3-1) تصویری از آمپول لیوفیلیزه حاوی سویه باکتری Saccharopolyspora erythraea ….93
(شکل3-2) تصویری از اسپورهای تشکیل شده بر روی محیط اسپورزایی CSL در روز 10 …………………….98
(شکل3-3) تصویری از واکنش رنگی اریترومایسین تولیدی و محلول بروموفنل بلو………………………………….112
(شکل 3-4) کروماتوگرافی لایه نازک…………………………………………………………………………………………………………..120
(شکل3-5) کروماتوگرافی لایه نازک…………………………………………………………………………………………………………..121
(شکل4-1) مورفولوژی میسلیوم های Saccharopolyspora erythraea در روز چهارم تخمیر……..126
(شکل4-2) مورفولوژی میسلیوم های Saccharopolyspora erythraea در روز ششم تخمیر……….126
(شکل 4-3) مورفولوژی میسلیوم های Saccharopolyspora erythraea در روز هشتم تخمیر…….127
(شکل4-4) مورفولوژی میسلیوم های Saccharopolyspora erythraea در روز دهم تخمیر………..127
(شکل 4-5) مورفولوژی میسلیوم های Saccharopolyspora erythraea در روز یازدهم تخمیر…..128
چکیده
امروزه یکی از مهم ترین و پرمصرفترین آنتی بیوتیک های مورد استفاده اریترومایسین می باشد که در درمان طیف وسیعی از بیماری ها مورد استفاده قرار می گیرد. برای تولید این آنتی بیوتیک پنج مرحله کلیدی وجود دارد که از بین این مراحل، مهم ترین و پر هزینه ترین مرحله که در آن اریترومایسین تولید می شود مرحله تخمیر است. ترکیبات محیط کشت مرحله تخمیر نقش مهمی را در میزان تولید محصولات ثانویه و پارامترهای تخمیر ایفا می کنند همچنین سوبسترای نیتروژنی یکی از اجزای اصلی محیط کشت در این مرحله و یکی از موارد اصلی هزینه در مخلوط محیط کشت می باشد. بنابراین استفاده از منابع نیتروژنی با قیمت مناسب و بازده قابل قبول از اهمیت ویژه ای برخوردار است . در این پژوهش اثرغلظتهای مختلف ترکیبی از دو منبع نیتروژنی کنجاله سویا و کنجاله کلزا در تولید آنتی بیوتیک اریترومایسین بررسی شده است. برای تولید اریترومایسین از باکتری رشته ای Saccharopolyspora erythraea استفاده شده است. سوسپانسیون اسپوری به محیط بذردهی تلقیح شده و در دمای 30 درجه سانتیگراد به مدت 40 تا 44 ساعت با دور rpm 200 در شرایط هوازی گرما گذاری شد و بهترین نمونه بذردهی به ارلن های حاوی محیط تخمیر اضافه شد و با pH اولیه 8/6 در شیکر انکوباتوردار با دمای 33 درجه سانتیگراد و دور rpm220 به مدت 11 روز گرما گذاری شد. در طول فرایند تغییرات مورفولوژیک باکتری ، pH ، درصد وزن تر بیومس تولیدی از روز چهارم به صورت یک درمیان اندازه گیری شد . میزان اریترومایسین تولید شده به روش اسپکتروفتومتری سنجیده شد . غلظت های منابع نیتروژنی مورد استفاده عبارت بود از :
1- کنجاله سویا 15 گرم در لیتر و کنجاله کلزا 15 گرم در لیتر ( هر کدام 50 % محیط )
2- کنجاله سویا 18 گرم در لیتر ( 60 % ) و کلزا 12 گرم در لیتر ( 40 % )
3- کنجاله سویا 12 گرم در لیتر ( 40 % ) و کلزا 18 گرم در لیتر ( 60 % )
4-کنجاله سویا 21 گرم در لیتر ( 70 % ) و کلزا 9 گرم در لیتر ( 30 % )
5- کنجاله سویا 9 گرم در لیتر ( 30 % ) و کلزا 21 گرم در لیتر ( 70 % )
بر طبق نتایج بدست آمده، استفاده از مخلوط 15 گرم در لیتر کنجاله سویا و 15 گرم در لیتر کنجاله کلزا ،دارای بالاترین میزان تولید اریترومایسین بوده و نسبت به استفاده از 30 گرم در لیتر کنجاله سویا که حالت مورد استفاده در صنعت می باشد 011/1 برابر اریترومایسین بیشتری تولید نموده است .
کلید واژگان : اریترومایسین ، فرمانتاسیون میکروبی، کنجاله سویا ، کنجاله کلزا .
مقدمه
بیوتکنولوژی دانشی است که در رابطه با استفاده از موجودات و یا متابولیت های آنها جهت تولید فرآورده های مختلف دارویی ، غذایی ، شیمیایی و غیره در مقیاس صنعتی بحت می کند. روند تکاملی بیو تکنولوژی در طی هزاران سال شکل گرفته و نهایتا به علمی تبدیل شد که با جهت گیری کاربردی میکروبیولوژی و بیو شیمیایی ، ارتباط نزدیکی با مهندسی شیمی ایجاد نموده است ( 48 ).
بین انسانها و میکرو ارگانیسمها ، از ابتدا ارتباط حیاتی بسیار نزدیکی وجود داشته که این ارتباط می تواند مضر و یا مفید باشد. پس از آنکه رابرت کخ در سال 1880 برای اولین بار کشت خالص باکتری ها را به دست آورد ، توجه زیادی به عوامل بیماری زا شد و مطالعات بعدی نشان داد که با وجود این که برخی میکروبها عامل بیماری در انسان ، حیوان و گیاه هستند ، عده زیاد دیگری کاربرد صنعتی داشته و در تولید مواد غذایی، داروها ، آنزیم ها ، اسید های آمینه و غیره نقش دارند(52).
در دهه 1940 و 1950 که آنتی بیوتیکهای اولیه نظیر پنی سیلین کاربرد بالینی پیدا کرده و به عنوان داروهای ایجازگر شناخته شده بودند ، با از بین بردن بسیاری از باکتری ها عامل وخیم ترین بیماری های عفونی انسان ، جان میلیونها تن حفظ شد. اما مدتی پس از کشف آنتی بیوتیک ها ، به دلایل متعدد، از جمله استفاده نادرست و یا بیش از حد از آنها ، مثلا استفاده تنها جهت فربه کردن دام ، سویه های میکرو ارگانیسم در مقابل آنتی بیوتیک ها مقاوم شدند ، بطوریکه امروزه مجددا بیماری های عفونی ناشی از میکرو ارگانیسم ها تهدیدی جدی برای سلامتی در دنیا محسوب شده و هزینه های بسیار زیادی برای درمان آنها مصرف می شود.
طی سالهای 1925 تا 1965 استفاده از میکروبها در صنایع دارویی به صورت یک تحول اساسی زمینه را برای بکارگیری میکروارگانیسمها در تولید داروها و بویژه آنتی بیوتیکها فراهم ساخت و با گذشت زمان این روند تکامل یافت به طوری که امروزه بیو تکنولوژی در حال ورود به مرحله جدیدی است و به عنوان یک علم در عصر پیدایش و ساخت آنتی بیوتیکها توسعه چشم گیری داشته و در حال حاضر تولید انبوه فرآورده های میکروبی نظیر آنتی بیو تیک ها به صنعت چند میلیارد دلاری مبدل شده و از نقطه نظر اقتصادی ، آنتی بیوتیکها مهم ترین فراورده های صنعتی دنیای میکروبها محسوب می شوند(12). بدین ترتیب بالا بردن راندمان تولید و اقتصادی تر کردن فرآیند تولید آنتی بیوتیک ها جز اهداف ضروری است که با تلاش متخصصین در شاخه های مختلف علوم نظیر میکرو بیو لوژی ، بیو شیمی، مهندسی شیمی،بیوتکنولوژی و غیره می توان به آن دست یافت. در صنعت بیوتکنولوژی برای تولید محصولاتی نظیر آنتی بیوتیک ها دو بخش عمده وجود دارد :
1- عملیات بالا دستی(Up stream ) : که شامل دو بخش توسعه سویه و توسعه محیط کشت و تخمیر است و در این بخش ها نقش مهندسی شیمی و میکروبیولوژیست حائز اهمیت است. هدف از بخش توسعه سویه ، شناخت، تهیه و تثبیت میکروارگانیسم مولد محصول و هدف از بخش توسعه محیط کشت ، بهینه سازی محیط کشت از نظر میزان و نوع مواد، شرایط تولید و اقتصادی تر نمودن فرآیند می باشد.
2- عملیات پایین دستی( D. stream) : در این بخش که در واقع فرآوری پس از تخمیر است، نقش مهندسان در جهت دهی فرآیند تخمیر به سمت نتایج بسیار مهم می باشد. هدف از این مرحله، جداسازی و خالص سازی محصول می باشد. ( 17)
فصل اول
کلیات
1-1 )طرح موضوع
در این پژوهش سعی بر این شده تا با استفاده از یک منبع نیتروژنی بومی ( ترکیب کنجاله سویا و کنجاله کلزا ) بتوانیم تولید صنعتی آنتی بیوتیک اریترومایسین را به روش فرمانتاسیون میکروبی بهینه سازی کنیم . امروزه در صنعت تولید این آنتی بیوتیک از کنجاله سویا استفاده می شود. اما در این پژوهش مشخص شد که استفاده از ترکیب این دو منبع نیتروژنی علاوه بر بالا بردن بازده محصول ، تولید اریترومایسین را از نظر اقتصادی مقرون به صرفه تر می کند. منبع نیتروژنی پیشنهاد شده با نسبت های مختلف به محیط کشت تخمیر باکتری Saccharopolyspora erythraea اضافه شد. در طول فرایند تغییرات مورفولوژیک باکتری ، pH ، درصد وزن تر بیومس تولیدی از روز چهارم به صورت یک درمیان اندازه گیری و میزان اریترومایسین تولیدی به روش اسپکتروفتومتری سنجیده شد.
1-2)بیان مسأله
امروزه بیماریهای عفونی ناشی از میکروارگانیسم ها تهدیدی جدی برای سلامتی در دنیا محسوب میشود و هزینه های زیادی برای درمان آنها اختصاص داده می شود. به همین علت نیاز به یافتن آنتی بیوتیکهای جدید و افزایش کارایی آنتی بیوتیکهای شناخته شده، بالا بردن بازده تولید و اقتصادی تر کردن فرایندهای تولید بسیار مهم می باشد. آنتی بیوتیکها مهمترین فراورده دنیای میکروبها هستند و جز پرمصرفترین داروها می باشند. کشف پنی سیلین توسط فلمینگ در سال 1929 را میتوان آغاز عصر آنتی بیوتیکها دانست. در تعریف کلی آنتی بیوتیک به ماده شیمیایی گفته میشود که توسط میکروارگانیسم تولید شده و میتواند بصورت انتخابی رشد سایر میکرو ارگانیسمها و یا تومورهای بدخیم را متوقف کند. امروزه این داروها در دامپزشکی هم کاربرد دارد و به عنوان ماده افزودنی در غذای حیوانات به کار می رود و همچنین به عنوان مواد حافظ گیاهان و غذاها نیز به کار میروند. بر اساس پیش بینی های انجام شده میزان مصرف این دارو در سال 2013 بیش از 40 میلیارد دلار میباشد و این میزان رو به افزایش خواهد بود. پس میتوان گفت که آنتی بیوتیکها اهمیت اقتصادی زیادی دارند. یکی از آنتی بیوتیکهای مهم و پرمصرف مورد استفاده اریترومایسین است که در درمان طیف وسیعی از بیماریها کاربرد دارد. این دارو جز ماکرولیدهاست و فرمول شیمیایی آنH H 67 NO13 و وزن ملکولی آن 94/733 گرم بر مول است.این آنتی بیوتیک با اتصال به زیر واحد 50 S ریبوزوم باکتریایی ممانعت کننده سنتز پروتئین هستند. لازم به ذکر است که پروتئینهای L15 و L16 در اتصال اریترومایسین به زیر واحد ریبوزوم نقش دارند. در پیکره اریترومایسین یک حلقه لاکتونی بزرگ وجود دارد که 13 کربنی است. همچنین یک قند آمین دار به نام دزز آمین دارد که با پیوند گلیکوزیدی به هسته لاکتونی متصل است. اریترومایسین یک ترکیب کریستالی بی رنگ است که در آب کم محلول است ولی در بسیاری از حلالهای آلی مانند استن به خوبی قابل حل است. اریترومایسین یک باز ضعیف است و طعم تلخی دارد. این دارو باکتریو استاتیک است ولی در غلظتهای بالا باکتریوساید میشود. این دارو برای درمان برنشیت، زخمهای عفونی،دیفتری، گلودرد،تب مخملک و … موثر است. بازار مصرف این دارو اکنون دارای رشد 6 تا 8 درصد افزایش تولید در سال میباشد. آمار مصرف آن در ایران در سال 89 ، 2/11 میلیارد تومان گزارش شده است.
اریترومایسین علیه ارگانیسمهای گرم مثبت نظیر استرپتوکوک، استافیلوکوک، پنوموکوک و ارگانیسمهای گرم منفی مثل نایسریا و بردتلا پرتوسیس موثر است.این دارو جایگزین مناسبی برای پنی سیلین در افراد آلرژیک نسبت به پنی سیلین است. با توجه به این نکته تلاش برای بهینه سازی و کاهش قیمت روند تولید این دارو با اهمیت است و در این پژوهش سعی بر این شده که راه حلی برای کاهش قیمت و بومی سازی تولید این دارو پیدا شود. به طور کلی فرآیند تولید آنتی بیوتیکها شامل 5 مرحله اصلی است .آنچه در این پژوهش بیشتر مدنظر است ، تغییر در ترکیبات محیط کشت به کار رفته در مرحله تخمیر است. عمل تخمیر در فرمانتور یا بیوراکتور انجام میشود. یک فرایند تخمیری به روشهای غیر مداوم، مداوم و نیمه بسته انجام میشود.عواملی در طی یک فرایند تخمیر بیشترین اهمیت را دارند و محققان با تغییر در شرایط آنها سعی در بالا بردن بازده و کاهش هزینه های تولید دارند. این عوامل عبارتند از : ترکیبات محیط کشت، درجه حرارت، هوادهی، pH ، همزنی، دی اکسید کربن، کف، استرلیزه بودن محیط و ظروف.
در تهیه محیط کشت، تاکید زیادی روی کنترل کردن بهای مواد خام میشود. زیرا این مواد میتوانند تاثیر مهمی روی محصول نهایی بگذارند. از جمله معیارهای دیگر برای انتخاب مواد خام :
– حداکثر بازدهی محصول به ازای هر گرم سوبسترا فراهم کند.
– حداکثر غلظت محصول را فراهم کند و اجازه حداکثر سرعت تولید را بدهد.
– ارزان باشد و در طول سال با کیفیت یکسان و به راحتی در دسترس باشد.
– حداقل مشکلات را در جنبه های دیگر فرایند مخصوصا هوادهی و هم زدن و خالص سازی و استخراج و…. فراهم کند.
از جمله منابع گوناگونی که در محیط کشت تخمیر مورد استفاده قرار می گیرند منابع کربنی مثل عصاره مالت، نشاسته، دکسترین، روغن سویا و منابع نیتروژنی هستند. نیتروژن غیر آلی بصورت سولفات آمونیوم به کار می رود. منابع نیتروژن آلی مثل اوره و پروتئین ها می باشد. بهینه سازی ترکیبات محیط کشت یکی از روشهای کارامد و عوامل موثر برای افزایش تولید فراورده های بیوتکنولوژیک می باشد و در این راه منابع نیتروژنی سهم زیادی دارند. کنجاله سویا و کنجاله کلزا به عنوان دو منبع نیتروژنی اصلی دارای یکسری ویژگی هایی هستند که باعث گردیده استفاده از آنها در صنعت تولید آنتی بیوتیک مقرون به صرفه باشد و موجب خودکفایی کشور در این زمینه میشوند. برخی از این ویژگی ها عبارتند از :
– ترکیب شیمیایی مناسب برای فراهم کردن منبع نیتروژنی فرمولاسیون محیط کشت تخمیر
– تولید فراوان سویا و کلزا در داخل کشور ( بومی سازی )
– ارزان و در دسترس بودن
1-3)ضروریت انجام تحقیق
از آنجا که اریترومایسین از جمله آنتی بیوتیک های مهم ، وسیع الطیف و پر کاربرد در کشور می باشد، لذا بومی کردن و مقرون به صرفه کردن فرآیند تولید آن ، از ضروریات انجام تحقیق می باشد.
1- 4 ) هدف پژوهش
به کارگیری میکروارگانیسم ها با هدف تولید یک محصول بیوتکنولوژیک مهم ترین هدف این پژوهش است.
بهینه سازی ترکیبات محیط کشت یکی از روشهای کارآمد و عوامل موثر برای افزایش تولید فرآورده های بیوتکنولوژیک می باشد و در این راه منابع نیتروژنی سهم زیادی دارند. کنجاله سویا یکی از منابع نیتروژنی شناخته شده برای تولید اریترومایسین بوده، اما تا کنون پژوهشی در مورد اثر ترکیب دو منبع کنجاله سویا و کلزا در تولید اریترومایسین انجام نشده است.
با توجه به آن که اریترومایسین از آنتی بیوتیکهای بسیار مهم بوده و در ایران مصرف زیادی دارد ، لذا این پژوهش می تواند جنبه کاربردی داشته باشد. در این پژوهش اثر ترکیب کنجاله کلزا و کنجاله سویا به عنوان منبع نیتروژنی در محیط کشت تخمیر باکتری مولد اریترومایسین بررسی شده است. در راستای حصول نتیجه ، سوالهایی برای پژوهش مطرح گردیده است که پاسخ گویی به آنها هدف پژوهش بوده است.
1-5)سوالات و فرضیه ها
الف- آیا استفاده از ترکیب غلظت های مختلف کنجاله سویا و کلزا در محیط کشت تخمیر باکتری اثری بر تولید اریترومایسین دارد؟
ب- بهترین غلظت ترکیب این دو سوبسترا در محیط کشت تخمیر باکتری مورد نظر ( برای تولید بیشتر اریترومایسین ) چه میزان است؟
ج- بکارگیری کنجاله سویا و کلزا در محیط کشت تخمیر چه تأثیری روی عوامل مؤثر بر تولید اریترمایسین نظیر pH، درصد وزن تر بیومس و مورفولوژی سویه مولد در طی فرآیند دارد؟
د- استفاده از منبع نیتروژنی بومی ترکیب کنجاله سویا و کنجاله کلزا تا چه اندازه موجب صرفه اقتصادی در جهت تولید اریترومایسین می شود؟
در فصل اول تجت عنوان کلیات ، پس از ذکر هدف از انجام پژوهش و بیان مسأله تعاریف واژه ها و مواردی از این دست بیان شده است. در این بخش تعریف آنتی بیوتیک ، تاریخچه، طبقه بندی و کاربرد آنها و همچنین نحوه تولیدشان در صنعت و عوامل موثر در تولید آنها مورد بررسی قرار گرفته است. سپس بطور مشخص به گروه آنتی بیوتیکهای ماکرولیدی و خواص آنها اشاره گردیده است. در ادامه فصل به آنتی بیوتیک مورد بحث در این پژوهش ، تاریخچه ، چگونگی عملکرد ، کاربرد ها ، نحوه تولید در صنعت و عوامل موثر در تولید آن و … پرداخته شده است.
در فصل دوم تحت عنوان مروری بر متون گذشته ، به سابقه و پیشینه تحقیق پرداخته شده است.
در فصل سوم روش اجرای پژوهش و مراحل انجام آن مشخص شده است. در مراحل مختلف پژوهش اعم از توسعه محیط کشت ، تولید آنتی بیوتیک و جداسازی آن ، از مواد ، روشها و دستگاه های مختلف و متنوعی استفاده شده که در این فصل به طور جامع شرح داده شده اند.
در فصل چهارم ، نتایج پژوهش بیان شده است.
در فصل پنجم این یافته ها و نتایج مورد بحث و تفسیر قرار گرفته ، از نتایج جمع بندی شده ، در پایان پیشنهادهایی برای ادامه کار عنوان گردیده است.
در انتها مراجع و منابع مورد استفاده فهرست شده است.
1-6 ) تعریف آنتی بیوتیک
آنتی بیوتیک در لغت به معنای پادزیست می باشد و تعاریف مختلفی برای آن بیان شده است :
– بر طبق تعریف اولیه Waksman ( 1947- 1944 ) آنتی بیوتیکها مواد شیمیایی ساخته شده بوسیله میکروارگانیسم ها هستند که می توانند رشد باکتری ها را متوقف کرده و یا حتی آنها را تخریب کنند(1).
– در سال 1957 شخص دیگری به نام Dekker بیان کرد که آنتی بیوتیکها مواد تشکیل شده بوسیله میکروارگانیسم ها می باشد که در غلظت های پایین می توانند مانع از رشد ارگانیسم های دیگر شوند( 1).
– آنتی بیوتیک ها متابولیت های ثانویه تولید شده بوسیله میکرو ارگانیسم ها هستند که اثر بازدارندگی یا کشندگی روی طیف وسیعی از میکروارگانیسم های دیگر دارند (20 ).
– آنتی بیوتیک ها از موثر ترین مواد شیمی درمانی هستند ، یعنی مواد شیمیایی هستند که توسط میکروارگانیسم ها تولید می شوند و در غلظت های کم بطور انتخابی میکروارگانیسم های دیگر را می کشند یا رشد آنها را متوقف میکنند ( 21 ).
– در تعریفی وسیعتر ، آنتی بیوتیک به ماده شیمیایی گفته می شود که توسط میکروارگانیسم ها تولید شده و می تواند به صورت انتخابی فرایند رشد سایر میکروارگانیسم ها و یا تومورها بدخیم را آهسته و یا متوقف کند. به این معنی که هر آنتی بیوتیک در برابر ارگانیسم های معینی یا گروه هایی از ارگان ها ، بدون تاثیر بر سایر ارگانیسم ها توانایی بیولوژیکی دارد ( 1 ).
1-7 ) تاریخچه آنتی بیوتیک
مدت ها قبل ار کشف پنی سیلین بشر آموخته بود که به طور تجربی بعضی از مواد خام را به عنوان عامل ضد میکروب مورد استفاده قرار دهد. پانصد تا هفتصد سال قبل از میلاد چینی ها شیره کپک زده لوبیای شور را برای درمان عفونت ها به کار می بردند. اصطلاح آنتی بیوز اولین بار در سال 1889 به وسیله ویملین برای توجیح ماهیت رقابتی جوامع بیولوژیک که در آن قوی ترین و اصلح ترین زنده می ماند به کار برده شد. چند سال بعد این اصطلاح برای آنتاگونیسم میکرو ارگانیسم ها نیز مورد استفاده قرار گرفت(51).
کشف پنی سیلین توسط فلمینگ در سال 1929 را می توان آغاز عصر آنتی بیوتیک ها نام نهاد. در آن زمان وقتی فلمینگ مشاهده کرد که رشد استافیلوکوک بر روی پتری دیش به دلیل آلوده شدن محیط کشت به پنی سیلیوم نوتاتوم متوقف می شود، به فعالیت ضد میکروبی یک میکروب علیه میکروبهای دیگر پی برد. در مطالعات بعدی وی متوجه شد که در مایع حاصل از تخمیر قارچ مورد نظر، ماده شیمیایی وجود دارد که باعث از بین رفتن بسیاری از باکتری های گرم مثبت می شود. او این ماده شیمیایی را پنی سیلین نامید( 18).
مدت کوتاهی بعد از آغاز جنگ جهانی دوم ، گروه آکسفورد به رهبری Florey موفق به جدا کردن اولین مقدار ناخالص ولی از نظر درمان موثر پنی سیلین شد. در آن زمان به خاطر تلفات زیاد جنگ و نیاز به معالجه آنان ، تولید تجاری آنتی بیوتیک آغاز شد و تلاش های زیاد و برنامه توسعه انگلیسی- آمریکایی منجر به تغییر دادن این مواد جالب به اولین آنتی بیوتیک تجاری شد.
پنی سیلین ابتدا ، به خاطر اینکه در آن زمان تکنولوژی گذاشت ، برداشت و پر کردن تعداد زیادی بطری شیر وجود داشت ، در بطری شیر تولید شد ولی این روش زیاد طول نکشید. هر چند ، قبل از اینکه تکنولوژی لازم توسعه داده شود ، فرمانتورهای بشکه ای عمیق استفاده شده بود و در نتیجه یک گام بزرگ به طرف راندمان و بهره وری فرآیند برداشته شد. تولید موفقیت آمیز و توسعه پنی سیلین G نشان داد که میکرو ارگانیسم ها می توانند ترکیبات دارویی مفیدی تولید کنند و در نتیجه جستجو برای آنتی بیوتیک های جدید آغاز شده و تا به امروز ادامه دارد ( 41).
امروزه آنتی بیوتیک ها موثرترین سلاح برای پزشکان درمبارزه با بیماری های عفونی هستند. از این رو این ترکیبات به طور وسیعی به کار رفته و از نقطه نظر ارزش بازدهی، یکی از بزرگترین طبقه تشکیل دهنده مواد دارویی می باشند و همچنین در دامپزشکی نیز مصرف شده و به عنوان ماده افزودنی در غذای حیوانات به کار می روند و علاوه بر این به عنوان مواد حافظ گیاهان و غذاها مورد استفاده قرار می گیرند ( 7).
1-8 ) اهمیت اقتصادی آنتی بیوتیک ها
امروزه آنتی بیوتیک ها موثرترین سلاح در مبارزه با بیماری های عفونی و از نقطه نظر اقتصادی مهم ترین فراورده های صنعت دنیای میکروب ها هستند.
بنا به گزارش اعلام شده در سالهای 1972 ، 1974 و 1975 به ترتیب 164 ، 5/254 و 9/287 میلیون دلار در جهان هزینه تولید و مصرف آنتی بیوتیک ها شده است ( 37).
تولید جهانی آنتی بیوتیک ها بالغ بر بیش از 100000 تن در سال است و درامد ناخالص براورد شده برای سال 1980 ، 2/4 میلیارد دلار بوده است که در این میان درامدهای ناخالص سالانه در ایالات متحده یک میلیارد دلار می باشد ( 18).
بر اساس پیش بینی های انجام شده میزان مصرف آنتی بیوتیک در سال 2013 بیش از 40 میلیارد دلار می باشد و این میزان همواره رو به افزایش خواهد بود و بدین ترتیب می توان به جدیت اظهار داشت که آنتی بیوتیک ها از اهمیت اقتصادی زیادی برخوردار گشته اند ( 38).
1-9 ) گروه های تولید کننده آنتی بیوتیک ها
در گذشته آنتی بیوتیک ها تنها توسط میکروارگانیسم ها تولید می شدند ، امروزه با پیشرفت علم و تحقیقات پیرامون تولید و توسعه آنها ، برخی از آنتی بیوتیک ها به روش های نیمه سنتز نیز ساخته می شوند. در روش نیمه سنتز قسمتی از محصول توسط عمل تخمیر یعنی با استفاده از یک میکروارگانیسم مناسب تولید می گردد. سپس محصول بدست آمده توسط یک ماده شیمیایی ، تغییر یافته یا اصلاح می گردد ، مثل بسیاری از پنی سیلین ها ( 32 ).
میکروارگانیسم های مولد و تولید کننده آنتی بیوتیک ها ، باکتری ها ، اکتینومایسیت ها ، قارچ ها ، مخمر ها ، جلبک ها و … می باشند (34). این میکروارگانیسم ها می توانند از سوبستراهای مختلف از قبیل خاک ، گیاه پوسیده ، بقایای حیوانات ، لجن ها ، آب دریاچه ها و رودخانه ها ، هوا و دیگر منابع جدا گردند (1).
بیش از نیمی از آنتی بیوتیک های شناخته شده توسط اکتینومایست ها ( از جنس Streptomyces ) ساخته می شوند مثل استرپتومایسین و تتراسایکلین (73).
گروه مهم دیگری از مولدهای آنتی بیوتیک ها ، باکتری های جنس باسیلوس هستند که با وجود سمیت زیاد ، برخی از آنها ارزش درمانی پیدا کرده اند. از میان آنتی بیوتیکهای قارچی ، آنتی بیوتیک های تولید شده توسط Aspergillaceae spp و Moniliales spp از نظر قابلیت استفاده مهم هستند ، بطوریکه پنی سیلین ها ، سفالوسپورین C ، گریزوفولین و اسید فوزیدیک در پزشکی مورد استفاده قرار می گیرند.
جدول 1-1 گروه های میکروبی تولید کننده آنتی بیوتیک
تعداد آنتی بیوتیک های تولیدیگروه های تولید کننده آنتی بیوتیکقارچ ها :242Aspergillaceae123Penicillium115Aspergillus269Monilialesباکتری ها84Pseudomonadaceae167bacillus1922Streptomyces84nocardiaceae
1-10 ) معرفی و بیان ویژگی های Saccharopolyspora erythraea
این باکتری جزء خانواده آکتینومیست ها می باشد و سویه مولد اریترومایسین است. البته سویه های دیگر مولد اریترومایسین نیز شناخته شده است ولی به دلیل اهمیت این سویه و با توجه به این که بخش اعظمی از اریترومایسین توسط آن تولید می شود به بررسی آن می پردازیم.
Saccharopolyspora erythraea یک اکتینومیست هوازی گرم مثبت است. این میکروارگانیسم به صورت رشته ای چند سلولی با شاخه هایی به قطر 4/0 تا 8/0 میکرومتر رشد می کند. محدوده دمایی رشد آن بین 20 تا 42 درجه و رشد بهینه آن در 34 درجه سیلسیوس است.
همچون سایر آکتینومیست های رشته ای کشت غوطه ور این میکروارگانیسم نیاز به هوادهی زیاد و هم زدن خوب برای فراهم کردن اکسیژن و اختلاط مورد نیاز مواد مغذی برای رشد ماکزیمم دارد. برای فراهم کردن بهتر اکسیژن و اختلاط خوب لازم است که فلاسک ها روی یک شیکر در سرعت های بالا ( مثلا 200 تا 250 دور در دقیقه ) گرم خانه گذاری شوند ( 9 و 47و46 ).
اسپورهای S. erythraea آب گریز هستند و به سوسپانسیون های آن میتوان 1 % از توئین 80 اضافه کرد تا تمایل ظاهری بالای اسپور برای چسبیدن به ظروف شیشه ای و پیپت ها کاهش یابد. هنگامی که گونه وحشی S.erythraea بطور پی در پی روی محیط های کشت آگار کشت داده شود تغییر در نوع مورفولوژیکی حاصل شده و تولید اریترومایسین کاهش می یابد ( 71).
1-11 )طبقه بندی آنتی بیوتیک ها
آنتی بیوتیک ها را می توان بر اساس طیف ضد میکروبی ، مکانیسم عمل ، منبع میکروبی ، نحوه بیوسنتز ، ساختمان شیمیایی و … طبقه بندی کرد اما در هر طبقه بندی مقداری همپوشانی وجود دارد. مثلاً در تقسیم بندی که روی مکانیسم عمل آنتی بیوتیک پایه گذاری شده است، بعضی از آنتی بیوتیک ها می توانند بیش از یک عملکرد داشته باشند و یا تقسیم بندی بر اساس منشا بیولوژیک دارای این عیب است که ممکن است مواد مشابه در گروهای مختلف ذکر شوند. از طرف دیگر ترکیباتی که ساختمان شیمیایی و خواص بیولوژیک کاملاً متفاوتی دارند، ممکن است در یک گروه کنار هم قرار گیرند ( 1).
از نظر تاریخی ، متداول ترین رده بندی ها، بر پایه منبع بیولوژیک، ساختار شیمیایی و مکانیسم عمل استوار بوده اند( 26) که در ادامه به این سه رده بندی پرداخته می شود.
1-11-1 ) طبقه بندی بر اساس منبع بیولوژیکی
1- آنتی بیوتیک های تولید شده توسط میکرواگانیسم های راسته Eubacteriales مثل آنتی بیوتیک ویسکوزین و نایسین.
2- آنتی بیوتیک های تولید شده توسط میکروارگانیسم های راسته Streptomycetales مثل استرپتومایسین و اکتینومایسین
3- آنتی بیوتیک های تولید شده توسط قارچ های ناقص مثل پنی سیلین
4- آنتی بیوتیک های تولید شده توسط قارچ های بازیدیومیست و آزیدیومیست مثل لنزیتین
5- آنتی بیوتیک های تولید شده از گلسنگ ها و جلبک ها و گیاهان پست مثل کلرلین


دیدگاهتان را بنویسید