دانلود پایان نامه

– جمعيت جامعه آماري تحقيق058
جدول 4-3- تعداد پرسشنامه توزيعي هر منطقه060
جدول 1-4- توزيع جنسيتي پاسخ دهندگان063
جدول 2-4- توزيع سني پاسخ دهندگان064
جدول 3-4- توزيع سطح تحصيلات پاسخ‌دهندگان065
جدول 4-4- توزيع ارتباط شغلي پاسخ دهندگان با گردشگري066
جدول 5-4- توزيع وضعيت تأهل پاسخ دهندگان067
جدول 6-4- مدت سکونت پاسخ دهندگان در مشهد068
جدول 7-4- سنجش پايايي پرسشنامه با استفاده از آلفاي کرونباخ 069
جدول 8-4- نتايج آزمون سنجش معناداري رابطه دينداري اسلامي و ادراک اثرات فرهنگي و اجتماعي گردشگري072
جدول 9-4- نتايج آزمون سنجش معناداري رابطه دينداري اسلامي و ادراک اثرات اجتماعي گردشگري072
جدول 10-4- نتايج آزمون سنجش معناداري رابطه دينداري اسلامي و ادراک اثرات فرهنگي گردشگري 073
جدول 11-4- شاخص‌هاي دينداري اجتماعي جامعه ميزبان074
جدول 12-4- دينداري اجتماعي جامعه ميزبان (آزمون تي استيودنت تک نمونهاي)074
جدول 13-4- شاخص‌هاي دينداري شريعتي (فردي) جامعه ميزبان075
جدول 14-4- دينداري (شريعتي) فردي جامعه ميزبان (آزمون تي استيودنت تک نمونه‌اي)075
جدول 15-4- شاخص‌هاي مؤلفه مشارکت جامعه محلي075
جدول 16-4- ادراک جامعه ميزبان از مؤلفه مشارکت جامعه محلي (آزمون تي استيودنت تک نمونهاي)076
جدول 17-4- رابطه دينداري و مشارکت جامعه ميزبان076
جدول 18-4- شاخص‌هاي مؤلفه ناهنجاري‌هاي اجتماعي 076
جدول 19-4- ادراک جامعه ميزبان از مؤلفه ناهنجاري‌هاي اجتماعي (آزمون تي استيودنت تک نمونهاي)077
جدول 20-4- رابطه دينداري و ناهنجاري‌هاي اجتماعي077
جدول 21-4- ادراک جامعه ميزبان از حضور گردشگران (آزمون تي استيودنت تک نمونهاي)078
جدول 22-4- رابطه دينداري و نگرش جامعه محلي نسبت به حضور گردشگران078

فهرست نمودارها

نمودار 1-4- توزيع جنسيتي پاسخ دهندگان063
نمودار 2-4- توزيع سني پاسخ دهندگان064
نمودار 3-4- توزيع پاسخ دهندگان بر اساس سطح تحصيلات065
نمودار 4-4- توزيع ارتباط شغلي پاسخ دهندگان با گردشگري066
نمودار 5-4- توزيع وضعيت تأهل پاسخ دهندگان067
نمودار 6-4- توزيع پاسخ دهندگان بر اساس مدت سکونت068

فهرست شکل‌ها

شکل 1-1- چارچوب مفهومي تأثير دينداري اسلامي روي ادراک اثرات فرهنگي اجتماعي گردشگري08
شکل 1-2- چرخه حيات مقصد019
شکل 2-2- چارچوب مفهومي تأثير دينداري اسلامي روي ادراک اثرات فرهنگي اجتماعي گردشگري045

فصل اول: کليات تحقيق

مقدمه
ادراک جامعه ميزبان از اثراتي که جنبه‌هاي مختلف زندگي را تحت تأثير قرار مي‌دهند، رقم زننده نوع واکنش آن‌ها نسبت به توسعه گردشگري در يک منطقه مي‌باشد. از طرفي عوامل مختلفي وجود دارند که بر ادراک جامعه از اثرات و در نتيجه ايجاد نگرش مثبت و يا منفي نسبت به توسعه گردشگري اثر مي‌گذارند که اين عوامل نيز مواردي ملموس و ناملموس را در برمي‌گيرد. در صورتي که توسعه گردشگري بدون توجه به فضاي فرهنگي و اجتماعي حاکم بر جامعه صورت گيرد، ممکن است عدم استقبال از سوي جامعه ميزبان را به اتهام زيرپا گذاشتن و ناديده گرفتن عوامل فرهنگي و اجتماعي در پي داشته باشد. از آنجا که دامنه و نوع آرمان‌هاي يک جامعه که چشم انداز و آينده‌اي که آن جامعه در پي رسيدن به آن مي‌باشد را مشخص مي‌کند، تعيين مي‌کند که در راستاي اين آرمان‌ها و آينده، چه تغييراتي صحيح و قابل قبول و پيش برنده به سوي آن آينده هستند و با چه تغييراتي بايد مقابله کرد و در واقع نوع جهت‌گيري جامعه ميزبان در قبال اثرات گردشگري و چگونگي ادراکشان از اثرات فرهنگي اجتماعي را رقم مي‌زند؛ بنابراين توجه به خاستگاه فرهنگ در يک جامعه اسلامي که جهان‌بيني ديني آن جامعه است و آرمان‌هاي آن جامعه که چگونگي ادراک ساکنان را رقم مي‌زند و دامنه پذيرش تغييرات را تعيين مي‌کند، در بررسي ادراک و نگرش ساکنين جامعه ميزبان با دينداري اسلامي اهميت پيدا مي‌کند. از اين ديدگاه، گردشگري علاوه بر اينکه باعث تغييرات مثبت و منفي فرهنگي و اجتماعي مي‌گردد، در دامنه آرمان‌هاي برخاسته از جهان‌بيني ديني افراد، مي‌تواند به تغييرات فرهنگي و اجتماعي جامعه ميزبان، شامل تغيير در سيستم‌هاي ارزشي، سبک زندگي سنتي، ارتباطات خانوادگي، رفتار فردي يا ساختار اجتماعي، کمک کند. حضور گردشگران در يک مقصد گردشگري و تعامل آن‌ها با جامعه ميزبان، منجر به تغييراتي در کيفيت زندگي افراد و جامعه ميزبان، نگرش‌ها، الگوهاي رفتاري و آئين‌هاي جامعه مي‌گردد. اين پژوهش با مورد بررسي قرار دادن رابطه بين دينداري اسلامي افراد با ادراک آنان از اثرات فرهنگي و اجتماعي گردشگري، با کمک گرفتن از مدل‌هاي مختلف ارائه شده، به دنبال بررسي اين اثرگذاري و بررسي مديريت کارآمد آن مي‌باشد.
در اين فصل کلياتي پيرامون تحقيق، ضرورت و اهميت بررسي آن، اهداف، سؤالات و مدل نظري تحقيق بيان شده است.

بيان مسئله
صنعت گردشگري به مهمان‌نوازي جامعه محلي وابسته است. براي ايجاد يک تصوير مثبت از مقصد، يک ميزبان شاد که دائماً جملات مثبتي را بر زبان مي‌آورد ضروري است (اسنايث و هالي1، 1999) و از آنجا که نگرش ميزبان بر رضايت بازديدکننده و تکرار بازديد اثر مي‌گذارد (شلدون و آبنوجا2، 2001)، بنابراين، اندازه‌گيري ادراک جامعه ميزبان از توسعه صنعت گردشگري نقش حياتي در موفقيت آينده يک مقصد گردشگري بازي مي‌کند(کاظمي، 1382).
عکس‌العمل جامعه نسبت به گردش
گري ممکن است از کشوري به کشور ديگر تفاوت داشته باشد. در برخي از کشورهاي اسلامي، صنعت گردشگري به عنوان پتانسيلي براي نقض ارزش‌ها و سنت‌هاي فرهنگي اسلامي نگريسته مي‌شود، و به اين ترتيب يکي از اولويت‌هاي اصلي توسعه محسوب نمي‌گردد (عزيز3، 1995). برخي به خاطر اينکه درباره تأثيرات ثبت شده گردشگري و پيامدهاي آن روي جامعه محلي نگران هستند، ترجيح مي‌دهند که گردشگران غير مسلمان نداشته باشند. اين نگرش که گردشگران، مصرف‌کنندگان بيش از حد مشروبات الکلي، غذا و منابع طبيعي هستند، و اين‌ها مي‌توانند به عنوان علت نگرش‌هاي منفي در ميان ساکنان نسبت به گردشگران استناد مي‌شوند (گاسلينگ4، 2002). با اين حال، ملل اسلامي نبايد به صورت همگن ديده شوند. با وجود اين که آن‌ها عقايد مذهبي مشابه دارند، تفسير از اسلام، فرهنگ خود و نقش جامعه محلي و همچنين سطح دخالت دولت در آن‌ها متفاوت است(اسماعيلي، 1376).
گراسپيچ5(2005) رفتار گردشگري معيني را که برخلاف ارزش‌ها و سنت‌هاي مذهبي مي‌رود و ممکن است باعث شود برخي گروه‌هاي مذهبي به بيگانه‌ستيزي روي آورند را رد نمي‌کند. اين حرکت ممکن است تهديدي براي صنعت گردشگري باشد. شايد يکي از بزرگ‌ترين تهديدات براي گردشگري در کشورهاي مسلمان رشد اين نگرش که اسلام وابسته به تروريسم است، باشد. با وجود اين که عزيز (2005) معتقد است که اسلام هيچ خصومت مستقيم يا ممانعتي نسبت به گردشگري ندارد، خطرات بالقوه اين صنعت نسبت به نقض ارزش‌ها و سنت‌هاي فرهنگي اسلامي بايد از مسائل مهم در نظر گرفته شود.
مدارک و شواهد نشان مي‌دهد که رابطه بسيار قوي بين مردم مذهبي و نگراني بيشتر براي استانداردهاي اخلاقي (وبي و فليک،6 1980)، محافظه کار بودن (بارتون و وگان7، 1976) و داشتن نگرش‌هاي سنتي (ويلک، بورنت و هوول8، 1986) وجود دارد. بنابراين، مي‌توان آن را مسلم فرض کرد که سطح دينداري اسلامي مي‌تواند بر روي ادراک از صنعت گردشگري، و به ويژه در ارتباط با اثرات اجتماعي و فرهنگي گردشگري تأثير داشته باشد (موسي و فراهاني9، 2012). در تحقيقي که زماني فراهاني در ماسوله (2008)، بر روي نگرش و ادراکات جامعه نسبت به گردشگري انجام داد، نشان داد که گردشگري به عنوان يک عامل عمده توسعه ماسوله توسط 79.6 درصد از جمعيت نمونه‌برداري ديده مي‌شود. وي همچنين بيان مي‌کند که با توجه به نگرش ساکنين نسبت به توسعه گردشگري در اين منطقه، اکثريت آن‌ها (83.6?) با آن موافق‌اند. با وجود اين پتانسيل بالا نسبت به حمايت از گردشگري و با توجه به اسلامي بودن کشور ايران، و با توجه به اينکه دين يکي از مؤلفه‌هاي تأثيرگذار در اعتقاد و رفتار افراد است (طباطبايي، 1374)، اين مطالعه در پي اندازه‌گيري ارتباط بين سطح دينداري اسلامي و ادراک از پيامدهاي اجتماعي فرهنگي گردشگري در ايران مي‌باشد تا از اين طريق با روشن شدن چگونگي تأثير اسلام بر ادراک جامعه ميزبان از پيامدهاي گردشگري، راهکارهايي در جهت مديريت و برنامه‌ريزي اين رابطه و در جهت تقويت گردشگري همراه با تعاملي سازنده با دين، کمک مي‌کند.
در نهايت اينکه اين پژوهش به دنبال پاسخ به اين سؤال است که: آيا رابطه معناداري بين دينداري اسلامي افراد جامعه ميزبان و نگرش آنان نسبت به اثرات فرهنگي و اجتماعي گردشگري وجود دارد؟

اهميت و ضرورت موضوع
تأثيرات اجتماعي و فرهنگي شامل تعداد زيادي از اثرات مشاهده شده، ناشي از گردشگري که از سوي ساکنان درک شده، مي‌باشد (کرامپتون و آپ10، 1994). اندازه‌گيري و کمي کردن پيامدها به خاطر اينکه اين پيامدها در طول زمان و به تدريج رخ مي‌دهند، مشکل مي‌باشد. ماتيسون و وال متذکر مي‌شوند که تمايز روشني بين پديده‌هاي اجتماعي و فرهنگي وجود ندارد و بسياري از نظريه‌پردازان پيامدهاي اجتماعي فرهنگي را درزمينهاي وسيع طبقه‌بندي مي‌کنند. برداشت‌هاي مختلف از اثرات گردشگري توسط ساکنان مختلف مي‌تواند بينشي نسبت به ماهيت و درجه اثرات گردشگري را در يک مقصد توريستي ارائه کند. بنابراين تعجب‌آور نيست که پژوهش در مورد نگرش شهروندان نسبت به توسعه صنعت گردشگري همچنان به عنوان يک موضوع مورد توجه باشد (ويور و لاوتون11، 2001).
نگرش جوامع ميزبان و برداشت نسبت به توسعه گردشگري و گردشگران به طور مداوم بين منفي و مثبت در نوسان است (پيزام12، 1978). هرناندز و همکاران13(1996)، استدلال مي‌کنند که نه تنها ساکنان مختلف ممکن است نگرش‌هاي متفاوتي در مورد گردشگري داشته باشند، بلکه هر فرد از ساکنين به تنهايي نيز ممکن است يک نگرش متناقض داشته باشد.
توسعه صنعت گردشگري مي‌تواند به رفاه جامعه ميزبان کمک مثبت و همچنين منفي بکند. از جمله مزاياي اجتماعي و فرهنگي گردشگري توسعه و تبادل فرهنگي، تغيير اجتماعي، بهبود تصوير جامعه ميزبان، بهبود بهداشت عمومي، بهبود اجتماعي و سازگاري، آموزش و پرورش و حفاظت مي‌باشد. از طرف ديگر، هزينه‌هاي اجتماعي و فرهنگي عبارت از بي‌ارزش ساختن و تخريب فرهنگي، بي‌ثباتي اجتماعي، جرائم، مصرف‌گرايي، تغييرات در قانون و نظم اجتماعي، روابط تجاري شده ميزبان- بازديدکننده و تغييرات در ارزش‌هاي سنتي مي‌باشند (لئو و وار14، 1986).
امبايوا15 (2003)، با مورد بررسي قرار دادن اثرات اجتماعي و فرهنگي توسعه صنعت گردشگري در دلتاي اوکاوانگو (بوتسوانا)، نشان داد که بهبود خدمات مختلف محلي، توسعه زيرساخت‌ها، و مشارکت جوامع محلي در گردشگري جامعه‌محور و مديريت منابع طبيعي، از اثرات مثبت اجتماعي و فرهنگي هستند
. از اين طريق، اشتغال ايجاد مي‌شود و فرهنگ سنتي حفاظت‌شده و تازگي مي‌يابد. از جمله اثرات منفي مشاهده شده شامل نژادپرستي، تغيير مکان جوامع سنتي، شکستن ساختار و روابط سنتي خانواده، افزايش جرم و جنايت، فحشا مي‌باشد.
برانت و کورنتي16(1999)، اظهار داشته‌اند که گردشگري منجر به سرمايه‌گذاري بيشتر در آموزش و پرورش، پيشرفت در مراقبت‌هاي بهداشتي، خدمات اجتماعي و امکانات فراغتي مي‌شود. همچنين آن‌ها ادعا کرده‌اند که گردشگري به افزايش درک از جرم و جنايت کمک کرده است. شلدون و وار17(1984)، پي برده‌اند که پيامدهاي بالقوه منفي گردشگري به عنوان تابعي از نسبت بين گردشگران و شهروندان است. نسبت بالاتر گردشگران به ساکنان، ادراک بالاتر مشکلات اجتماعي و زيست‌محيطي که گردشگري باعث آن در جامعه مي‌شود را به دنبال دارد. بنابراين، گردشگري مي‌تواند مزاياي اجتماعي فرهنگي عظيم و همچنين هزينه‌هاي ويران‌کننده‌اي در برداشته باشد که براي درک بهتر نگرش جوامع ميزبان نسبت به گردشگري بايد باهم موردمطالعه قرار گيرند.
اگرچه محققان پيامدهاي اجتماعي فرهنگي منفي و مثبت بسياري را ذکر کرده‌اند، اما آن‌ها در اين‌که کدام يک از اين‌ها در ابعاد پيامدهاي گردشگري مي‌گنجد اتفاق نظر ندارند. اين تفاوت‌ها ممکن است درنتيجه منحصر به فرد بودن هر مطالعه، شامل “مختصات منحصر به فرد” مربوط به آن مورد مطالعه، که استنتاج “اعتبار در سراسر جهان” را دشوار مي‌سازد، باشد
چندين متغير اجتماعي- جمعيت شناختي به عنوان عوامل اثرگذارنده بر ادراک پيامدهاي اجتماعي فرهنگي گردشگري در ميان ساکنان محلي مشاهده شده است. در ميان آن‌ها تعامل در کسب و کار گردشگري (آندرسک و همکاران18، 2005)، متولد شدن در منطقه مورد مطالعه، تعلق مکاني و هويت مکان (گو و رايان19، 2008)، و فاصله از مرکز گردشگري وجود دارد (شلدون و وار، 1984). عوامل ديگري که بر ادراک پيامدهاي اجتماعي و فرهنگي گردشگري تأثير مي‌گذارند، مشارکت در تصميم‌گيري، سطح دانش در مورد صنعت، و سطح تماس با گردشگران، سطح مشارکت و کنترل جامعه ميزبان، تعداد و نوع گردشگران بازديدکننده از منطقه، نسبت بين گردشگران و ساکنان و اهميت گردشگري در توسعه اقتصادي هستند (ليندبرگ و جانسون20، 1997).
اگرچه دين و دينداري عوامل شناخته شده‌اي هستند که رفتار در موقعيت‌هاي مختلف اجتماعي را تحت تأثير قرار داده(جوادي آملي، 1372؛ طباطبايي، 1417)، با اين حال تحقيقات بسيار کمي به بررسي ارتباط بين آن‌ها و اثرات گردشگري پرداخته است. دين به عنوان يک مفهوم به مسائل متنوعي در ادبيات پژوهشي گردشگري ارتباط دارد. پژوهشگران عمدتاً تمايل به تمرکز بر روي تعدادي از نگراني‌هاي نظري و عملي از جمله برنامه‌ريزي‌هاي زيارت يا گردشگري مذهبي(مخلصي، 1376)، مديريت و تفسير مکان‌هاي مقدس، پيامدهاي گردشگري بر روي مکان‌هاي مذهبي(نجفي، 1376)، اثرات اقتصادي ناشي از گردشگري مذهبي، انگيزه و الگوهاي سفر گردشگران مذهبي و مراسم مذهبي دارند. با اين حال، تاکنون تلاشي کمي براي بررسي تأثير دينداري به طور کلي و يا به طور خاص دينداري اسلامي، بر ادراک تأثيرات اجتماعي و فرهنگي گردشگري صورت گرفته است.
به طور خلاصه، مطالعات انجام شده بر روي اثرات اجتماعي و فرهنگي بسياري از اثرات مثبت و منفي ممکن که مي‌تواند از صنعت گردشگري به دست آيد را ذکر کرده‌اند. با اين حال، آن‌ها در مورد آنچه به منزله ابعاد تأثيرات اجتماعي و فرهنگي شمرده مي‌شود، اتفاق نظر ندارند. اين ممکن است در نتيجه منحصر به فرد بودن هر مطالعه که اغلب


0 دیدگاه

پاسخی بگذارید