سیاست‎های خود به سازمان ملل و کشورهای معترضی چون فرانسه، آلمان و روسیه اجازه مداخله در عراق نمی‎داد و مواضع کشورهائی مانند ایران مبنی بر لزوم پایان دادن هر چه سریع‎تر به اشغالگری و واگذاری قدرت به مردم عراق زیرنظر سازمان ملل را رد می‎کرد. ولی اینک که مخالفت‏های فراگیر در عراق ‎آغاز شده است، رویکرد آمریکا در ارتباط با حل و فصل عراق پارادوکسیکال (متناقض‎نما) به نظر می‎رسد.
نگرانی آمریکا از قدرت یافتن شیعیان در عراق ناشی از احتمال نزدیکی آنها به جمهوری اسلامی ایران، و نیز به خطر افتادن امنیت اسرائیل می‎باشد. مقتدی صدر در خطبه‎های نماز جمعه ۱۴ فروردین ماه گذشته اعلام کرد که ما بازوی توانمندی برای دفاع از حماس و حزب‎ا… در عراق خواهیم بود. سخنان سید مقتدی صدر در ابراز همراهی با حماس و حزب‎ا… لبنان، آمریکایی‎ها را به شدت نگران کرده است و شاید عامل اصلی آغاز فشار بیشتر بر سید مقتدی از سوی آمریکایی‎ها باشد.
سعی آمریکا بر آن است که حتّی‎المقدور در عراق انعطاف از خود نشان دهد و به همین دلیل با مشاهده فشار، رفتار خود را تغییر می‎دهد. برای آمریکا عدم شکل‎گیری یک جنبش اعتراضی و فراگیر شیعی یک اصل محسوب می‎شود زیرا این امر مشکلات و چالش‎های فعلی آمریکا در عراق را افزایش خواهد داد. وضعیت سیاسی داخل آمریکا، با توجه به در پیش بودن انتخابات ریاست جمهوری در سال جاری، سبب شده است تا چگونگی اوضاع در عراق به امری حیاتی در دستگاه سیاست خارجی آمریکا تبدیل شود.
با وجود اینکه “جیف سیمونز” می‌گوید: ” شیعیان مشکلات زیادی را رقم خواهند زد که مانع تلاش‌های آمریکا برای بازسازی جامع? عراق به عنوان یک جامع? دموکرات است”۵۱۵ اما پس از سقوط صدام در عراق، آمریکائیان به شکل پیچده‌ای به شیعیان وابستگی پیدا کردهاند. واشنگتن که به حمایت شیعیان نیاز داشت، کنترل شیعیان بر عراق را تضمین کرد و این بهایی بود که آمریکا از پرداخت آن خشنود نبود. نگرانی امریکا از خود شیعیان عراق نیست بلکه از حامیان ایرانی آنها هراسناک می‌باشند۵۱۶. گرچه شیعیان عرب عراقی همانند شیعیان ایرانی نیستند اما چون دولت شیعی در عراق ممکن است به متحد ایران تبدیل شود، این نتیجه ای نبود که ایالات متحده آمریکا خواستار آن شود۵۱۷. کارشناسان امور خارجه آمریکا معتقدند: “جامعه شیعیان عراق همواره به ایران امکان خواهد داد که در عرصه مسائل سیاسی عراق نفوذ کند۵۱۸.” بنابراین “نفوذ مرجعیت شیعه در عراق و تعامل مثبت ایران و عراق موجب شده است که آمریکایی‌ها در عراق، همسو با انگلیس، از سیاست قدیمی تفرقه بینداز وحکومت کن، برای ایجاد اغتشاش و جنگ روانی و رسانه‌ای در منطقه سود برند. تکرار واژه هایی چون (ظهور هلال شیعه) و (تجدید حیات حکومت شیعیان) در منطقه، فقط در راستای ایجاد حساسیت میان وهابی‌های سنی و طیف تندرو معنا می‌یابد”۵۱۹. دلیل ادامه حرکتهای تروریستی در عراق و عدم همراهی سنیها با سایر گروههای اجتماعی عراق در فرایند دموکراسی شاید به این خاطر است که “اکثریت شیعه قدرت انتخاباتی در خور توجهی دارند”. در واقع گروههای مخالف دولتهای جدید عراق که شیعیان، اکثریت کابینههایشان را تشکیل دادهاند با تحریک آمریکائیان معتقدند انتخابات آزاد زمینههای نفوذ قابل توجهی را به ایران در مسایل سیاسی عراق فراهم آورده است. روشن است مادامی که دو جامعه مذهبی موجود در عراق آزادانه به نوعی همزیستی تازه و به دور از اقتدارگرایی خشن گذشته نرسیدهاند، راهکارهایی همچون دموکراسی در صحنه سیاسی عراق احتمالاً نقشی کاملاً بی ثبات کننده ایفا خواهد نمود.۵۲۰
فصل ششم: نتیجه‌گیری
نتیجه گیری
شیعیان عراق قبل از اشغال این کشور توسط آمریکا، تحت سلط? اقلیتی سنّی بودند. دو گروهی که به مدت ۸۲ سال بر سر قدرت و تعریف معنای عراقی بودن کشمکش داشتند، پس از سقوط صدام و رژیم بعث اگرچه شیعیان آزادیهای سیاسی و اجتماعی را به دست آوردند اما ایجاد فضای جدید نسبتاً متفاوت، آنها را از سوءظن و مقاومت علیه نیروهای خارجی باز نداشت. آزادی از طریق دخالت قدرت خارجی نوعی حقارت محسوب شده و به نظر میرسد مصائب جدیدی را برای شیعیان عراق به بار آورده است. همانطور که تبیین شد، نتایج به وجود آمده در صحنه سیاسی عراق در تمام منطقه خاورمیانه منعکس خواهد شد. ایجاد یک فضای سیاسی پویا در عراق تحت نفوذ اسلامگرایان شیعی و بازخیزی نظریات سیاسی حوز? علمیه نجف، میتواند بار دیگر فضا را برای تعاملات علمی و مبادلات فرهنگی با ایران جان بخشد زیرا شیعیان اسلامگرای عراق تحت رهبری حوزه نجف، در صدد یافتن راههایی برای آشتی دادن مفاهیم سیاسی مدرن با دیدگاههای اسلامی هستند. و همچنین مشوق دستیابی شیعیان عرب در کشورهای منطقه به قدرت، ثروت و منزلت واقعی خود شود. لذا امروزه خاورمیانه مرکز تحوّلاتی همچون جنبشهای اعتراضآمیز شیعیان بحرین، عربستان و اردن جهت دستیابی به حقوق پایمال شدهشان که از طریق سرنگونی حکام سنی مذهب به بار خواهد آمد، شده است.
به نظر می‌رسد روند مشارکت شیعیان در قدرت و نقش آن‌ها در تحولات اخیر عراق با توجه به خواست عمومی جریان‌های شیعی بایستی به عنوان یک امر واقعی پذیرفته شود و متناسب با آن برنامه‌ریزی شود. از آن‌جائیکه رنگ و بوی فرهنگ شیعی در ساختارهای اصلی جامع? عراق، با وضعیت مشابه در جمهوری اسلامی ایران قابل مقایسه نیست؛ چون در عراق، میزان امکانات و توانایی‌ها تا به امروز محدود بوده‌است. بنابراین جهت، برنامه‌ریزی برای این کشور باید شرایط موجود را در نظر گرفت، باید از مطرح کردن شعارهای بزرگ و پیشنهادهای سنگین دوری کرد. در کنار تلاش برای بکارگیری شیوه‌های تبلیغ مدرن، به نظر می‌رسد گام اول، تبلیغ با استفاده از شیوه‌های سنتی که در جامع? عراق همچنان متداول و متعارف است باشد. باید این شیوه‌ها را به کار گرفت و آنها را تقویت کرد. به عنوان مثال، طلبه حوزه، قبلاً در نجف اشرف، همه وقتش را در تحصیل و مباحثه می‌گذراند، و درگیر فضای پژوهش، مناظره و قیل و قال بوده، و از زمان خود، به اقتضای فضای جامع? آن روز عراق، سهم اندکی را برای تبلیغ و سازندگی جامعه اختصاص می‌داد. چنین سبک و شیوه حوزوی امروزه در عراق با توجه به تقاضاهای شیعیان عراق از یک سو، و سایر شیعیان عرب منطقه از سوی دیگر، در حال دگرگونی است و روحانیت شیعه عراق در رهبری امور روزمر? شیعیان وارد شده و درصدد ترسیم الگوی صحیح تعامل با دولت و حاکمیت جدید عراق که به طور فزاینده‌ای در دست شیعیان متمرکز ‌شده‌اند می‌باشد. زیرا به خوبی فهمیده است در صورت کناره‌گیری از صحنه‌های اجتماعی و سیاسی امروز عراق موجب می‌شود جامعه شیعی دوباره، تنها رها شود، و راه برای دیگران باز شود؛ تا برنامه‌ها و نقشه‌های غیردینی و گاهاً ضد دینی خود را اجرا کنند. بدون شک سازمان روحانیت شیعه در عراق تحت رهبری مراجع عظام تقلید عموماً، و آیت‌الله سیستانی خصوصاً، در حال بازیابی استحکام علمی وارتقای سطح فکری خود می‌باشد، که این امر تنها با جدیت در فراگیری علم و بهره گیری کامل از اوقات و توانایی‌ها صورت می‌گیرد؛ واضح است که مشخص کردن هدف و وظیف? مشخص برای این سازمان با وجود صحنه‌های محلّی، منطقه‌ای و بین المللی از اهمیت به سزایی برخوردار است.
تلاش برای تثبیت فرایند دموکراسی در عراق بر همگان واجب است؛ زیرا در صورت نهادینه شدن فرایند دموکراسی در عراق به طور طبیعی اکثریت یک جامعه در رأس امور قرار می‌گیرند. لذا شیعیان عراق با توجّه به دارا بودن اکثریت جمعیت عراق می‌توانند همچنان در رأس حکومت عراق حضور داشته باشند. البته تهدید بزرگی که در خصوص فرایند دموکراتیک شدن کشورهای عربی میتواند بروز پیدا کند، این است که گروههای بنیادگرای سنی که دیدگاههای مثبتی نسبت به شیعیان ندارند، بتوانند در طی این فرایند قدرتمندتر و یا حتی از راه دموکراتیک به قدرت برسند. تلاش برای جلوگیری از دست یافتن این گروه‌ها به قدرت در کشورهای عربی که موجب آغاز دور تازه‌ای از درگیری‌های میان سنّی‌ها و شیعیان و تنش میان جمهوری اسلامی و آن کشورها خواهد شد، باید در دستور کار سیاست خارجی ایران باشد و در این راستا از هماهنگی با دیگر نیروهای سیاسی این کشورها که مخالف این جریان‌ها هستند، پرهیز نشود.
ضمیمه‌ها
جداول
جدول شمار? ۱: جمعیت کشور عراق و میزان نرخ رشد آن در سال‌های مختلف۵۲۱
سال سرشماری
۱۹۳۲
۱۹۴۷
۱۹۵۷
۱۹۶۵
۱۹۷۷
۱۹۸۰
۱۹۸۷
۱۹۹۰
۲۰۰۰
۲۰۰۴
۲۰۰۶
۲۰۰۸
۲۰۰۹
۲۰۱۰
۲۰۱۱
۲۰۱۲
جمعیت
(میلیون نفر)
۵/۳
۸/۳
۳/۶
۸
۱۲
۲/۱۳
۲/۱۶
۱۸
۹/۲۲
۱/۲۷
۲۸
۲۲/۲۸
۲/۳۱
۶۷/۲۹
۳۹/۳۰
۶۶/۳۲
نرخ رشد جمعیت

۷۸/۰
۹۶/۳
۶۵/۲
۰۹/۳
۰۳/۳
۶۴/۲
۳۳/۳
۱۲/۲
۸۵/۳
۶۶/۲
۵۶/۲
۶۶/۲
۴۴/۲
۳۹/۲
جدول شماره ۲: برآورد جمعیت کشور عراق به تفکیک استان در سال ۲۰۱۱۵۲۲
جمعیت در سال ۲۰۱۱
جمعیت در سال ۱۹۹۷
جمعیت در سال ۱۹۸۷
جمعیت در سال ۱۹۷۷
مساحت
شهرهای مهم
مرکز
نام شهر
ردیف
۷,۰۵۵,۲۰۰
۵,۴۲۳,۹۶
۳,۸۴۱,۲۶۸
۳,۱۸۹,۷۰۰
۷۳۴
سامرا، تکریت، بلد، دجیل، طارمیه، فتح، محمودیه
بغداد
بغداد
۱
۳,۲۷۰,۴۰۰
۲,۰۴۲,۸۵
۱,۴۷۹,۴۳۰
۱,۱۰۵,۷۰۰
۳۷,۳۲۳
سنجار، شوره، قیاره
موصل
نینوا
۲
۲,۵۳۲,۰۰۰
۱,۵۵۶,۴۴
۱,۸۷۲,۱۷۶
۱,۰۰۸,۶۰۰
۱۹,۰۷۰
القرنه، زبیر، صعید، صفوان، ام‌الغدر
بصره
بصره
۳
۱۸,۷۸۸,۰۰
۱,۳۶۲,۷۳۹
۹۵۱,۷۲۳
۶۹۰,۶۰۰
۱۷,۰۲۳
حلبچه، قلعه دیزه
سلیمانیه
سلیمانیه
۴
۱,۸۳۶,۲۰۰
۱,۱۸۴,۷۹۶
۹۲۱,۰۶۶
۶۲۳,۰۰۰
۱۲,۹۰۰
شطره، رفاعه
ناصریه
ذی‌قار
۵
۱,۸۲۰,۷۰۰
۱,۱۸۱,۷۵۱
۱,۱۰۹,۵۷۴
۵۹۲,۰۰۰
۶,۴۶۸
مسیب، هاشمیه
حلّه
بابل
۶
۱,۶۱۲,۷۰۰
۱,۰۹۵,۹۹۲
۷۷۰,۴۳۹
۵۴۱,۵۰۰
۱۴,۴۷۱
رواندوز، شقابله، مخمور
اربیل
اربیل
۷
۱,۵۶۱,۴۰۰
۱,۰۲۳,۷۳۶
۸۲۰,۶۹۰
۴۶۶,۱۰۰
۱۳۸,۵۰۱
فلوجه، عانه، رحیلیه، القاسم
رمّادیه
انبار
۸
۱,۴۴۳,۲۰۰
۱,۱۳۵,۲۲۳
۹۶۱,۰۷۳
۵۸۷,۸۰۰
۱۹,۰۷۶
خالص، ابوسعید، خانقین، مندلی
بعقوبه
دیاله
۹
۱,۴۰۸,۲۰۰
۹۰۴,۴۳۲
۷۲۶,۱۳۸
۳۶۳,۸۰۰
۲۴,۷۵۱
تکریت
صلاح‌الدین
۱۰
۱,۳۹۵,۶۰۰
۷۵۳,۱۷۱
۶۰۱,۲۱۹
۴۹۵,۴۰۰
۱۰,۲۸۲
چمچمال، کفری،
کرکوک
تمیم
۱۱
۱,۲۸۵,۵۰۰
۷۷۵,۰۴۲
۵۹۰,۰۷۸
۳۸۹,۷۰۰
۲۸,۸۲۴
کوفه، قادسیه
نجف
نجف
۱۲
۱,۲۱۰,۶۰۰
۷۸۳,۶۱۴
۵۶۴,۶۷۰
۴۱۵,۱۰۰
۱۷,۱۵۳
حی، بدره، صویره
کوت
واسط
۱۳
۱,۱۳۴,۳۰۰
۷۵۱,۳۳۱
۵۵۹,۸۰۵
۴۲۳,۰۰۰
۸,۱۵۳
عفک، شامیه، ابوصغیر
دیوانیه
قادسیه
۱۴
۱,۱۲۸,۷۰۰
۴۰۲,۹۷۰
۲۹۳,۳۰۴
۲۵۰,۶۰۰
۶,۵۵۳
زاخوب، عمادیه
دهوک
دهوک
۱۵
۱,۰۶۶,۶۰۰
۵۹۴,۲۳۵
۴۶۹,۲۸۲
۲۶۹,۸۰۰
۵,۰۳۴
هندیه، کفری
کربلا
کربلا
۱۶
۹۷۱,۴۰۰
۶۳۷,۱۲۶
۴۸۷,۴۴۸
۳۷۲,۶۰۰
۱۶,۰۷۲
علی الغربی، قلعه

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید