پیشگام برای ساخت عراقی مستقل و اعاده حق تعیین سرنوشت مردم عراق که از طریق دعوت از مردم برای حضور در خیابانها و درخواست برای برگزاری انتخابات و اصرار بر انجام آن آغاز شد؛ بهانه حضور نیروهای اشغالگر باعث نشده بود که رهبران دینی عراق از اهداف اصلی این اقدام استعماری غافل شوند ؛ آنها با هوشیاری تمام، انتخاب دولتی مشروع را، منجر به وضع قانون اساسی مشروع که در ادام? این فرایند حضور دولتی مورد قبول طرفین عراقی، بر اساس قانونی مشروع، باعث میشود که اشغالگران توجیهات خود را برای اشغال عراق از دست بدهند۵۰۴. برخی معتقدند اشغالگران به راحتی از عراق خارج نخواهند شد چراکه هزینههای سنگینی را برای این تهاجم متقبل شدهاند، اما تلاش جریان‌های عمد? شیعی در عراق که عمدتاً در قالب فعالیت‌های دموکراتیک و در چارچوب حقوق و وظایف مدیریتی و حاکمیتی جدیدی که در عراق به دست آورده بودند باعث شد خروج نظامیان امریکایی از این کشور براساس توافقنامه امنیتی بغداد – واشنگتن حاصل شود. بیست و هفتم آذرماه سال ۱۳۸۹ هجری شمسی، خودروهای نظامی به همراه تعدادی از نظامیان امریکایی با عبور از مرز عراق و ورود به خاک کویت ، رسماً پس از هشت سال خاک این کشور را ترک کردند و در واقع به ماموریت خود در این کشور خاتمه دادند۵۰۵. مردم عراق روز شنبه / ۳۱ دسامبر / شاهد جشن بزرگی در این کشور بودند . این جشن به مناسبت خروج نیروهای امریکایی از عراق و بازگشت استقلال به این کشور برگزار شده بود. نوری مالکی نخست وزیر عراق نیز طی مراسمی در بغداد ، روز سی ویکم دسامبر را، روز ملی عراق اعلام کرد. وی خطاب به مردم عراق گفت: “امروز جشنی برای همه عراقی‌هاست، روزی است که عراق آزاد شد و شما (مردم) سرور و ارباب هستید”. در همین حال مواضع رسمی مقامات عالی‌رتب? ایرانی نیز از این موفّقیّت در عراق به گونه‌ای بود که “ایستادگی و یکپارچه همه اقوام و مذاهب عراق در برابر فشارهای امریکا و مخالفت با مصونیت قضایی نظامیان اشغالگر و در نهایت مجبور شدن امریکا به خروج از عراق، یک صفحه زرین در تاریخ این کشور”۵۰۶ دانستند.
باید توجه داشت که قدم‌های بعدی کم کردن حضور غیر محسوس نیروهای اشغالگر در عراق نیز می‌تواند برداشته شود؛ تثبیت فرایند برگزاری انتخابات و تسریع در رند دولت سازی و توسل به راهکارهای دموکراتیک و سیاسی که در عرف بینالملل پذیرفته شدهاند از مهمترین راه‌های بازگرداندن مشروعیت به ملت عراق است که مراحل دیگر نیز به دنبال آن خواهد آمد. مجلس اعلای اسلامی شیعیان عراق به رهبری عمّار حکیم در برنامه خروج امریکا از عراق در جایگاه “طراحان” حضور داشت.۵۰۷
رهبران شیعی نسبت به امریکا دیدگاه‌های کاملاً یکسانی ندارند و نظرات گروه‌هایی چون صدریون با سایر رهبران سیاسی و مذهبی شیعی تفاوتی عمده دارد. اما در مجموع درخصوص موضوع حساس رابطه با امریکا و متحدان آن، سیاست‌مداران شیعی عمل‌گرایی قابل ملاحظه‌ای را از خود نشان داده‌اند. اکثر شیعیان با اشغال و شیوه اعمال قدرت کنونی مخالف می‌باشند؛ اما اکثر رهبران شیعی نیاز به تداوم حمایت امریکا برای حفظ قدرت، ایجاد ساختار حکومتی جدید و سرکوب شورشیان را درک می‌کنند.۵۰۸ از این‌رو، دغدغه اصلی شیعیان نهادینه کردن قدرت خود در ساختار سیاسی جدید و استفاده از حمایت‌ها و امکانات قدرت امریکا در این راستا می‌باشد. این امر به معنای همکاری کامل با امریکا در تمامی حوزه‌ها نیست، بلکه به نظر می‌رسد جلوگیری از ایجاد تنش در روابط شیعیان با امریکا برای دستیابی به اهداف شیعی، نقطه اشتراک اکثر گروه‌های شیعی عراق است. در میان احزاب و گروه‌های شیعی، مجلس اعلای اسلامی دارای رویکردی ملایم‌تر و عمل‌گرایانه‌تر در قبال امریکا است. حزب الدعوه دارای موضعی انتقادی‌تر است، اما این گروه نیز از هرگونه ایجاد تنش و خصومت در روابط خود با امریکا اجتناب می‌کند. گروه صدر تنها گروهی است که به صورتی آشکار دارای مواضع و جهت‌گیری ضد امریکایی است و این رویکرد به درگیری‌هایی بین ارتش مهدی و نیروهای امریکایی نیز منجر شده است. آیت‌الله سیستانی به‌عنوان اصلی‌ترین رهبر مذهبی شیعیان عراق، با نگرشی بلند مدت و در نظر گرفتن منافع تاریخی جامعه شیعی، ضمن حفظ فاصله خود با امریکایی‌ها، گروه‌ها را به اجتناب از درگیری و تنش با امریکا و حفظ انسجام خود ترغیب می‌کند.
مجلس اعلای اسلامی
مجلس اعلای اسلامی عراق که هم‌اکنون تحت رهبری عبدالعزیز حکیم قرار دارد، از ابتدای اشغال عراق توسط امریکا سعی کرده است که در روند سیاسی نقشی مثبت و سازنده ایفا کند، از ایجاد تنش بین خود و امریکا اجتناب نماید و علاوه بر این با استفاده از حضور نیروهای امریکایی در این کشور به روند حذف جریان‌های افراطی سنی و به‌ویژه گروه‌های تروریستی کمک کند. رهبران مجلس اعلاء از جمله شهید آیت‌الله محمدباقر حکیم و عبدالعزیز حکیم بارها عنوان کرده‌اند که شیعیان باید از تکرار اشتباهات تاریخی خود چون قیام در برابر انگلیسی‌ها در دهه ۱۹۲۰ بپرهیزند که به محرومیت آنها از قدرت سیاسی منجر شد. این دیدگاه واقع‌گرایانه رهبران مجلس اعلا به مخالفت آنها با هرگونه اعتراض و فعالیت خشونت‌آمیز در برابر امریکا منجر شده است و حتی آنها سعی کردند سپاه بدر، شاخه نظامی مجلس اعلاء را در قالب سازمان بدر به‌عنوان نیرویی صلح‌جو و میانه‌رو معرفی و آنها را در قالب نیروهای امنیتی رسمی وارد کنند.۵۰۹مجلس اعلای اسلامی با رویکردی عمل‌گرایانه و واقع‌گرایانه سعی دارد تا ضمن توجه به محیط سیاسی ـ اجتماعی عراق و جامعه شیعی و روندهای آن، از حمایت‌های امریکا برای ارتقای جایگاه خود در سطوح قدرت در برابر سنی‌ها از یک سو و سایر گروه‌های شیعی چون صدریون از سوی دیگر استفاده کند. از این‌رو، این گروه همواره در تلاش است تا خود را نیرویی میانه‌رو و منعطف نشان دهد تا بتواند از گرایش معکوس و حمایت امریکا از سایر گروه‌های عراقی جلوگیری کند، اما در عین حال، مجلس اعلاء با هرگونه راه‌حل بیرونی برای مشکلات عراق که به نادیده گرفتن نظرات و جایگاه شیعیان منجر شود به شدت مخالفت می‌کند. در مورد حضور نیروهای امریکایی در عراق، حکیم خواستار آن است که واشنگتن نیروهای خود را از عراق خارج نسازد، بلکه به حکومت بغداد اختیارات بیشتری واگذار کند و در مبارزه با تروریسم (سنی) به آنها کمک کند.۵۱۰
گروه صدر
گروه صدر در قبال امریکا و حضور آن در عراق نسبت به سایر گروه‌های شیعی دیدگاه‌های متفاوتی دارد. این گروه خواستار خروج نیروهای امریکایی از عراق است و این مخالفت تاکنون بارها و به‌ویژه در سال ۲۰۰۴ و ۲۰۰۸، به درگیری بین دو طرف منجر شده است. صدریون در اکثر حوزه‌ها دارای دیدگاهی منتقد و کم انعطاف هستند و این رفتار آنها را نه تنها در برابر امریکایی‌ها، بلکه در نگاه اکثر بازیگران داخلی و خارجی عراق به‌عنوان عنصری تهدید‌آمیز و ضد ثبات جلوه داده است. رویکرد ضد امریکایی صدریون از عوامل متعددی ناشی می‌شود. گروه صدر برخلاف سایر احزاب شیعی که دارای سابقه فعالیت و ساختار تشکیلاتی‌اند و یا رهبران مذهبی چون آیت‌الله سیستانی که از مقام و مرتبه بالای مذهبی برخوردارند، فاقد زمینه‌های لازم برای طرح رهبری خود می‌باشد، از این‌رو، وی از ضدیت با امریکا به‌عنوان موضوعی برای طرح رهبری خود و همچنین ایجاد چالش در برابر سایر گروه‌های شیعی بهره‌برداری می‌کند.۵۱۱علاوه بر این، تشدید خشونت‌های فرقه‌ای در عراق و ناتوانی دولت در ایجاد امنیت و همچنین احساسات ضد امریکایی بخشی از توده‌های شیعی، گرایش به گروه‌های مخالف چون صدریون را افزایش می‌دهد و این امر به نو به خود بر تداوم رویکرد ضد امریکایی صدریون تأثیر می‌گذارد. بسیاری از مردم شیعه عراق این گروه را مستقل و ملی می‌دانند. صدریون از ابتدای اشغال عراق با نیروهای امریکا درگیری‌هایی داشتند، اما در سال ۲۰۰۷، مقتدا صدر اعلام کرد که نیروهایش اسلحه‌های خود را به مدت شش ماه بر زمین می‌گذارند و بعد از سپری شدن این مدت، صدر با اعلام رضایت از بهبود شرایط امنیتی این مدت را تمدید کرد. اما با وجود اعلام آتش‌بس از سوی گروه صدر، تلاش دولت مالکی برای خلع سلاح جیش المهدی و حمایت امریکا از نیروهای امنیتی دولتی، برای مبارزه با جیش المهدی، بار دیگر منجر به آغاز مرحله جدیدی از درگیری‌ها و تنش‌های صدریون با دولت و نیروهای امریکایی شد.
حزب الدعوه
حزب الدعوه که نوری المالکی به‌عنوان یک از اعضای ارشد آن هم اکنون پست نخست‌وزیری عراق را در اختیار دارد، دارای نگاه و رویکردی متفاوت از مجلس اعلا و گروه صدر است و با هر کدام از این دو گروه دارای نقاط اشتراکی است. نوری المالکی و حزب الدعوه پست نخست‌وزیری خود را مدیون حمایت صدریون در پارلمان این کشور از آنها می‌باشند و این مسئله نوع نگاه و رویکرد آنها را در قبال امریکا بسیار متأثر کرد. اما به تدریج اختلاف نظرهای عمده‌ای در بین این دو گروه در خصوص نحوه تعامل با امریکا ایجاد شد. با وجود همپوشانی نظرات صدریون و حزب الدعوه در بسیاری از مسائل عراق، مالکی بر خلاف صدر بر خروج امریکایی‌ها از عراق پافشاری نمی‌کند و همانند حکیم از حضور نیروهای امریکایی در جهت ایجاد امنیت و مبارزه با شورشیان سنی استفاده می‌کند. با وجود این، حزب الدعوه همواره منتقد سیاست‌های امریکا بوده است و در ابتدا مقابل برخی درخواست‌های امریکا چون خلع سلاح شبه نظامیان شیعی مقاومت کرده است.۵۱۲ اما به نظر می‌رسد که در مرحله کنونی، نوری مالکی به دیدگاه امریکایی‌ها مبنی بر خلع سلاح تمامی گروه‌های شبه نظامی پایبندی نشان می‌دهد. البته اعمال فشار امریکا بر حزب الدعوه در مواردی چون مخالفت با نخست وزیری جعفری و انتقاد از عملکرد ضعیف مالکی در برقراری امنیت، در نگاه انتقادی و توأم با مقاومت حزب الدعوه در قبال امریکا نقش داشته است. اما در مجموع، حزب الدعوه نیز با رویکردی پراگماتیستی به لزوم کاهش تنش‌ها با امریکا برای نهادینه کردن قدرت شیعیان در عراق آگاه است. مداخله آشکار امریکا در روند سیاسی عراق، تلاش برای محدودیت فعالیت شبه نظامیان شیعی، سیاست تقویت گروه‌های سنی و شیعیان سکولار و انتقاد از عملکرد دولت‌مردان شیعی، از جمله این سیاست‌ها است که باعث می‌شود برخی شیعیان از سیاست امریکا در این کشور به‌عنوان “خیانت دوم”۵۱۳ علیه شیعیان، بعد از جنگ ۱۹۹۱ خلیج فارس، یاد کنند و آن را تحت نفوذ و تأثیر حکمرانان سنی در اردن و عربستان بدانند.۵۱۴ از این‌رو، در رویکرد عمل‌گرایانه اکثریت جامعه شیعی عراق در قبال امریکا برای کسب حمایت، عناصری از تردید و ابهام نیز یافت می‌شود
آمریکا و رویکرد آنها نسبت به قدرت یابی شیعیان عراق
آمریکا از آغاز جنگ علیه عراق تاکنون، به دلیل اطمینان نسبت موفقیت

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید