نحوه شکل‌گیری عزت‌نفس:

عزت‌نفس در هر فرد بر اساس ترکيبي از اطلاعات عيني در مورد خودش و ارزش‌های ذهني که براي آن اطلاعات قائل است بنانهاده می‌شود. نحوه شکل‌گیری عزت‌نفس را از طريق تفکر در مورد ((‌خود ادراک‌شده[1])) و ((‌خود ایدئال)) می‌توان بررسي کرد خود ادراک‌شده همان خود پندار است؛ يعني ديدگاه عيني فرد در مورد مهارت‌ها صفات و ویژگی‌هایی که در خود می‌بیند يا فاقد آن است. خود ایدئال عبارت است از اينکه هر فرد دوست دارد خود داشته باشد زماني که خود ادراک‌شده و خود ایدئال باهم هم‌تراز باشند. فرد از عزت‌نفس بالايي برخوردار است (پپ[2] و همکاران 1989).

 

1. 1. 1. 1                مفهوم خود منفي (تصور بد از خود):

بيماراني که تصور بد از خوددارند معمولاً برداشت منفي از خود و دنیادارند، محتوي فکر معمولاً به‌صورت نشخوار ذهني و غير هذياني در مورد نيستي، گناه، خودکشی و مرگ است. بسياري از بيماران قرائن کاهش سرعت و حجم کلام نشان داده و پرسش‌ها با کلمات کوتاه و به‌کندی واکنش نشان می‌دهند. تقريباً 10 در صد بيماران افسرده علائم بارز اختلال تفکر معمولاً به‌صورت وقفه تکلم، فقر عميق محتوي کلام يا حاشيه پردازي قابل‌توجه دارند (‌کاپلان سادوک -1373).

آن‌ها خود را ناتوان‌تر از اين می‌بینند که بر مشکلات فائق آيند، احساس حقارت خود را با ذکر اين عبارت که من ناتوانم، قدرت انجام اين کار را ندارم، اين کار براي من سنگين است و… بيان می‌کنند و در حال ناراحت‌اند از اينکه نمی‌توانند بر اساس خود عمل کنند و به‌پیش روند، در برابر شکست زود مأيوس و افسرده می‌شود. کسي که تصور بد از خود دارد احساس خستگي می‌کند، حتي اگر ساعت‌ها خوابيده باشد بازهم بی‌حال و بدون انرژي است. هیچ‌چیز به نظرش جالب نيست و حالت بی‌تفاوتی دارد. اغلب آرزو می‌کند ای‌کاش می‌توانست چيزي پيدا کند که موجب به حرکت درآوردن و دميدن روح زندگي او می‌شود ولي به نظر او هیچ‌چیز حتي ارزش امتحان کردن را هم ندارد. البته بايد راهي براي حل اين مشکل بزرگ در دانش آموزان پيدا کرد.(رضازاده،1376).

1. 1. 1. 2                ضعف اعتمادبه‌نفس:

ضعف اعتمادبه‌نفس ناشي از قضاوت بی‌رحمانه و سخت‌گیرانه در مورد خودمان است فردي که فاقد اعتمادبه‌نفس است، خود را انساني نالايق، بی‌ارزش و غیرقابل‌تصور می‌نماید، هرچند که واقعاً چنين نباشد، او در زندگي متکي به قضاوت ديگران است و ضعف اعتمادبه‌نفس ارتباطي با درجه موفقيت ندارد. چه‌بسا افرادي که به درجات عالی‌تر نائل می‌شوند ولي از عدم اعتمادبه‌نفس در رنج و عذاب‌اند. دليل اين امر واضح است، چون این‌گونه افراد براي به دست آوردن تأييد و تمجيد ديگران منتهاي سعي و جديت را بکار می‌برند و درنتیجه به موقعیت‌های شايان نائل می‌شوند. بدين ترتيب رفتار و کار عالي از طرف اين گروه صرفاً رشوه‌ای به دنيا و درخواست و تقاضايي براي گرفتن تأييد است. اين تأييد براي از هم پاشيدن احساس دروني، عدم اعتمادبه‌نفس کافي نبوده و فقط داروي مسکن است درنتیجه شخص درمان نيافته و همچنان براي به دست آوردن تائید ديگران جان‌فشانیمی‌کند. او با دريافت تائید از طرف ديگران فقط پرده‌ای درون ضعف اعتمادبه‌نفس خود را می‌کشد که با کوچک‌ترین نسيمي به کنار می‌رود. مشکل اعتمادبه‌نفس با عدم شناخت فرد ارتباط مستقيم دارد. دختراني که فاقد اعتمادبه‌نفس هستند، در شرايطي هستند که وضع عادي از خود بروز نمی‌دهند، قادر به آن نيستند که سر پاي خويش بايستند و براي خود شخصاً تصميم بگيرند. شايد در اين امر سرکوفت‌ها، تحقيرها، ملامت‌ها و شايد هم در مواردي عدم پذيرش ازنظر جنسيت در اين امر مؤثر باشد.(رضازاده، 1376).

[1]. Internalize

  1. peap