تعریف های خصوصی سازی

واژه خصوصی سازی در سال 1983 برای اولین بار در فرهنگ لغات دانشگاهی وبستر ((webester بدین صورت تعریف شده است: خصوصی سازی عبارت است از تغییر کنترل یا مالکیت از سیستم دولتی به سیستم خصوصی (رضایی دولت آبادی و همکاران، 1390، ص 99). جنبش بزرگ اقتصادی در جهت انتقال و کنترل عملیاتی شرکت های دولتی به بخش خصوصی در یک حجم وسیع و گسترده در اواخر دهه 1980 توسط دولت مارگارت تاچر در انگلستان آغاز گردید. این جنبش و دستاوردهای آن باعث ایجاد نیرو محرکه و انگیزه ای برای انجام برنامه های خصوصی سازی در اروپای غربی و سایر کشورها گردید. در همین راستا و به منظور دستیابی به اهداف تعیین شده خصوصی سازی، صندوق بین المللی پول و بانک جهانی شروع به طراحی برنامه های تعدیل ساختاری خود نمودند (نجات و همکاران، 1389، ص 81). چهار رویکرد نسبت به خصوصی سازی وجود دارد:

الف) خصوصی سازی سنتی که عایدات دولت را از محل فروش دارایی های دولتی یا برای تعادل پرداخت از طریق جریان ورود سرمایه گذاری خارجی تحت فشار قرار می دهد.

 

 

ب) تغییرات ناگهانی و برخوردهای اجتماعی ناشی از برنامه اصلاحات اقتصادی را به حداقل         می رسانند و خصوصی سازی با سرعت زیاد، سلب مالکیت را از دولت دنبال می کند.

پ) تغییر شکل مالکیت جمعی، که سعی می کند به سرعت مالکیت هزاران مؤسسه دولتی را در مقیاس بزرگ و متوسط به مالکان خصوصی واگذار کند و انتقال دهد.

ت) خصوصی سازی داخلی که کنترل مؤسسات دولتی را به گروه های داخلی مانند مدیریت و کارکنان واگذار می کند.

خصوصی سازی هرگز موضوع ساده انتقال دارایی های دولتی به بخش خصوصی نیست، بدین علت که سیاست های برگزیده نمی توانند تابع بازار باشند ولی آزادی ورود و خروج از بازار را فراهم    می کنند. بنایراین دولت ها برای خصوصی سازی مشوق هایی به کار برده اند و محدودیت هایی هم وضع کرده اند تا از عهده ضرورت های سیاسی برآیند (خورشید، 1386،ص 44). بر این اساس تعاریفی از خصوصی سازی بیان می شود:

– خصوصی سازی فرآیندی است که طی آن کارآیی مکانیزم بازار، حیات دوباره پیدا می کند و عملکرد فعالیت اقتصادی دولت و بخش عمومی در محک آزمون قرار می گیرد و طی این فرآیند     می توان منجر به محدود شدن مالکیت یا مدیریت برخی از واحدهای اقتصادی تحت تملک دولت و واگذاری آن به مکانیزم بازار شود. (مهدی، 1387)

– بیس لی و لیتل چاید معتقدند خصوصی سازی وسیله ای است برای بهبود عملکرد فعالیت های اقتصادی از راه افزایش نقش نیروهای بازار، در صورتی که حداقل 50 درصد سهام دولتی به بخش خصوصی واگذار گردد.(Beesly & Little, 1983, P.1)

– خصوصی سازی به معنای انجام فعالیت های اقتصادی توسط بخش خصوصی یا انتقال مالکیت دارایی ها به بخش خصوصی می باشد.  (Veljanovski, 1987, P.1)

 

– پرکوپنکو(1380): خصوصی سازی اصطلاحی فراگیر و متنوع است که به واگذاری، کنترل عملیاتی و یا مالی مؤسسات در مالکیت دولت به بخش خصوصی منجر می شود و همراه مالکیت، قدرت نیز به مردم منتقل می شود.

UNDP[1] (برنامه پیشرفت و توسعه ملل متحد) خصوصی سازی را حرکت به سوی اقتصاد بازار از طریق زیر می دانند:

  • الف) سیاست گذاری اقتصادی: تقویت چارچوب سازمانی برای یک اقتصاد بازاری (حقوق مالکیت، ابزارهای قانونی، مؤسسه های مالی و غیره)
  • ب) توسعه ی بخش خصوصی
  • ج) خصوصی سازی مؤسسه های اقتصادی عمومی

بنابراین، خصوصی سازی را می توان تلاشی جهت پر رنگ کردن نقش بازار در مقابل تصمیم های دولت به عنوان کارگزار اقتصادی دانست (آل عمران و آل عمران، 1390، ص 80).

[1] – United Nations Development Programe))