راستای هدف نهایی او باشد. به عبارت دیگر، ارزشها، پلی ارتباطی بین وضع موجود انسان با وضع مطلوب و ایده آل او هستند این یک واقعیت است و تابع هیچ قراردادی هم نیست، پس برای پی بردن به ارزش انسانی و کمال او باید موقعیت انسان، مقصد و هدف نهایی او را بشناسیم. تا زمانی که هدف نهایی او شناخته نشود، نمی توان گفت که از چه راهی می تواند به آن هدف برسد (هدایتی، ۱۳۸۱، ۳۷ – ۳۲).
فصل سوم
روش تحقیق
۱-۳- روش تحقیق
بعد از بیان و تحدید موضوع، بیان ضرورت ها و اهداف آن و مبانی نظری پژوهش، قدم بعدی در انجام تحقیق، انتخاب یک روش و بیان علت انتخاب آن است. این انتخاب نیاز به دانش و اطلاع کافی از روش های تحقیق وکاربرد هر یک از این روش ها دارد. ولی قبل از تعریف و تبیین روش تحقیق مورد استفاده در این پژوهش لازم است توضیحات مختصری از واژه های روش، تحقیق و روش تحقیق ارائه شود.
روش : روش به معنای «پیش گرفتن راه» یا «معین کردن گام هایی» است که برای رسیدن به یک هدف معین و با نظم خاصی برداشته می شود. ویژگی های روش علمی عبارتند از : نظام مند بودن، عقلایی بودن، واقعیت گرایی و برخوردار از روح علمی (خاکی، ۱۳۸۸،۱۴۱).
تحقیق : پیرامون تحقیق تعاریف متعددی آمده است از جمله : بررسی کامل موضوع به گونه ای منظم و منسجم و بر اساس روش های عینی و غیر مشهودی که به منظور کسب اطلاعات یا کشف اصول وابسته به آن صورت می پذیرد (خاکی، ۱۳۸۴، ۱۶۸). و نیز گفته اند: مقابله و مقایسه اندیشه با واقعیت (ساده، ۱۳۷۵، ۳).
تحقیق به جهت روش است که اعتبار می یابد نه به لحاظ موضوع تحقیق. لذا اعتبار دستاوردهای تحقیق، تحت تاثیر اعتبار روشی است که برای تحقیق برگزیده شده است.
انجام کارها بر اساس راه و روش مشخص در آیات و احادیث نیز مورد تأکید قرار گرفته است. در ذیل آیه شریفه « وأتُو البُیُوت مِن اَبوابِها »(بقره، آیه ۱۸۹) از امام باقر (ع) نقل شده است که «اِنَّ معناه لیس البرّ بِاَن تأتوا الامور من غیر جهاتها و ینبغی ان توتی الامور من جهاتها ؛ ایَّ الامورکان »(قمی، ۱۳۷۶، ۲۶۰).
معنی آیه چنین است :خوبی این نیست که کارها را از غیر جهت و مسیر خودش انجام دهید بلکه شایسته این است که هر کاری را از مسیر خودش انجام دهید.
بنابراین با توجه به تعاریفی که از واژه های روش و تحقیق آورده شده می توان روش تحقیق را چنین تعریف کرد : «روش تحقیق مجموعه هایی از قواعد و ابزار وراه های قابل اطمینان و نظام یافته برای بررسی واقعیتها، کشف مجهولات و دستیابی به راه حل مشکلات است. یا به عبارتی فرآیند نظام مند برای یافتن پاسخ یک پرسش یا راه حل یک مساله را روش تحقیق گویند» (خاکی، همان، ۱۴۲). به زبان ساده مراد از روش تحقیق سبک و شیوه پژوهشی خاصی است که با توجه به رشته علمی و موضوع تحقیق انتخاب می شود.
به طور کلی می توان روش های تحقیق را به دو دسته کلی کیفیت گرا و کمیت گرا تقسیم کرد. ویژگی های این دو دسته کلی در جدول زیر نشان داده شده است.
جدول (۱-۳) : مقایسه ویژگی های روش های کیفی و کمی(خاکی،همان،۱۳۴)
روش های کیفی
روشهای کمی
۱-تاکید بر درک و فهم موضوع
۲-تمرکز بر فهم از طریق تحلیل منطقی
۳-رویکرد عقلایی و تفسیری
۴-مشاهده و اندازه گیری در وضعیت عادی
۵-ذهنیت گرا (دیدگاههای درونی )
۶-فرآیند مدار
۷-چشم انداز کل گرایانه
۸-تعمیم ذهنی
۱-تاکید بر آزمون
۲-تمرکز بر واقعیت ها و یا دلایل اتفاقات اجتماعی
۳-رویکرد منطقی نقادانه
۴-اندازه گیری کنترل شده آزمایشگاهی
۵-عینیت گرا (دیدگاههای بیرونی )
۶-نتیجه مدار
۷- چشم انداز جزء گرایانه
۸- تعمیم از طریق عضویت در جامعه
تعریف تحقیق کیفی: « تحقیق کیفی با داده هایی سر و کار دارد که واقعیت های مورد مطالعه را بصورت کلامی، تصویری یا امثال آن نمایان کرده و مورد تحلیل قرار می دهد. این نوع تحقیق بر مبنایی که افراد ذی ربط از پدیده مورد بررسی در ذهن دارند، تاکید می کند»(بازرگان، ۱۳۸۹، ۲۹).
۲-۳- انواع طرح های تحقیق کیفی
طرح های تحقیق کیفی متداول عبارتند از: زیست نگاری، گروه های کانونی، مطالعه موردی، نظریه بر خاسته از داده ها، اقدام پژوهی، قوم نگاری و پدیدار شناسی.
با توجّه به اینکه تحقیق حاضر از نوع تحقیقات کیفی است، ودر پی ساخت مدل وتکوین نظریه از فرآیند مدیریت اسلامی است، بنابراین بایستی از شیوه نظریه برخاسته از داده ها (نظریه زمینه ای ویا داده بنیاد) پیروی کند.
۳-۳- روش نظریه برخاسته از داده ها (grounded thery):
«نظریه داده بنیاد عبارت است از فرآیند ساخت یک نظریه مستند و مدوّن، از طریق گردآوری سازمان یافته داده ها و تحلیل استقرایی مجموعه داده های گردآوری شده به منظور پاسخ گویی به پرسش های نوین، در زمینه هایی که فاقد مبانی نظری کافی برای تدوین هرگونه فرضیه و آزمون آن هستند» (منصوریان، ۱۳۸۵، ۵ ).
پاول می گوید: نظریه داده بنیاد، روشی است که نظریه ها، مفاهیم، فرضیه ها و قضایا را طی یک فرآیند منظم، بجای استنتاج از پیش فرض های قبلی، سایر پژوهش ها یا چارچوب های نظری موجود، به طور مستقیم از داده ها کشف می کند(Powell, 1999, 67) 0
نیومن معتقد است نظریه داده بنیاد، مجموعه ای از شیوه ها برای توسعه دادن نظریه استقرایی در مورد یک پدیده است(Neuman,1997,234) .
بنیان گذاران این روش دو محقق با نام های گلیزر و استراوس بوده اند که آن را در حوزه مطالعات پرستاری و پیراپزشکی در مورد ایده ها و نگرش های بیماران بستری در بیمارستان، به کار گرفتند و نظریات خود را در خصوص این روش، در کتابی با عنوان «کشف نظریه داده بنیاد» در دهه ۱۹۶۰ منتشر کردند. گلیزر و استراوس در کتاب خود مطرح کردند: «موضوع اصلی کتاب ما، کشف تئوری بر اساس گردآوری نظام مند داده ها، در پژوهش های علوم اجتماعی است. هر فصل این کتاب، به مراحلی می پردازد که ما در فرآیند تئوری پشت سر گذاشته ایم. انگیزه اصلی از معرفی این تئوری، رسیدن به مرحله ای از شناخت در مورد موضوع مورد مطالعه است که ما را قادر می سازد نظریه ای را که ساخته ایم بر اساس داده های واقعی استحکام بخشیم» ,۱۹۶۷,۱۳) (Glaser&strauss.
هرچند خاستگاه اصلی این روش در حوزه پزشکی و روان شناسی بالینی است ولی به دلیل انعطاف پذیری فوق العاده خود، به شکل گسترده ای به سایر علوم اجتماعی نیز سرایت کرده است. چنان که سوسا می گوید: «از آنجایی که روش نظریه زمینه ای (نظریه داده بنیاد) قابلیت نظریه پردازی در حوزه مفاهیم مدیریتی نیز دارد می تواند در این حوزه بخوبی مورد استفاده قرار گیرد(Sousa,2006,325) .
با توجه به توصیفات روش های تحقیق کیفی مشخص می شود که روش مورد استفاده ما در انجام این پژوهش بایستی ازروش نظریه برخاسته از داده ها پیروی کند تا بتواند فرآیند مدیریت اسلامی راتعیین کند. حال به تشریح طرح های مختلف این روش و هم چنین مراحل تحلیل داده ها در طرح پژوهش حاضر می پردازیم.
انواع طرح های پژوهشی به روش نظریه برخاسته از داده ها:
در انجام یک پژوهش به روش نظریه برخاسته از داده ها، می توان رهیافت های متفاوتی را مورد نظر قرار داد و براین اساس طرحی ویژه را به اجرا درآورد. سه طرح برای انجام تحقیق به روش نظریه برخاسته از داده ها وجود دارد که عبارتنداز: طرح سیستماتیک، طرح نوخاسته و طرح سازگرا که در ادامه به تشریح هریک از این طرح ها می پردازیم.
۱-۳-۳- طرح سیستماتیک
برای انجام تحقیق به روش نظریه برخاسته از داده ها این طرح کاربرد فراوانی دارد. این طرح توسط استراوس و کوربین۱۱ درسال ۱۹۹۰م به تفصیل شرح داده شده است. طرح سیستماتیک نظر به برخاسته ازداده ها از طریق سه مرحله کد گذاری باز، کدگذاری محوری و کد گذاری گزینشی به تحلیل داده ها می پردازد.
در روش نظریه داده بنیاد، کشف یا تولید نظریه بر مبنای حقایق و واقعیات موجود و از طریق جمع آوری نظام مند داده ها، و با مدنظر قرار دادن کلیه جوانب-بالقوه-مرتبط با موضوع تحقیق، صورت می گیرد. داده های جمع آوری شده سیر تکاملی خود را تا رسیدن به تئوری، مراحلی را طی می کنند. تحلیل داده هایی که به منظور تکوین نظریه گردآوری می شوند، با استفاده از «کدگذاری نظری» انجام می شود. در این شیوه، ابتدا رمزهای مناسب به بخش های مختلف داده ها اختصاص می یابد. این رمزها در قالب «مفهوم» تعیین می شوند. که آن را «کدگذاری باز»۱۲ می نامند. سپس پژوهشگر با اندیشیدن در مورد ابعاد متفاوت این مقوله ها و یافتن پیوندهای میان آنها به «کدگذاری محوری»۱۳ اقدام می کند(Strauss&Corbin,1998,58) .
به عبارت دیگر در این مرحله مقولات سازماندهی می شوند.یعنی با استفاده از یک پارادیم به همدیگر وصل می شوند. این پارادیم به شکل زیر است(بازرگان،۱۳۸۹، ۱۰۲):
شرایط زمینه ای
پیامدها راهبردها مقوله ی هسته ای شرایط علّی
شرایط واسطه ای
شکل ۱-۳: (نمودار کدگذاری محوری)
شرایط علّی، شرایطی هستند که سبب به وجود آمدن پدیده ی اصلی یا همان فرآیند مورد مطالعه می شوند. منظور از راهبردها، اقدامات یا تعامل هایی است که از پدیده ی اصلی حاصل می شود. شرایط زمینه ای، شرایط ویژه ی درون سازمانی، هستند که راهبردها را تحت تأثیر قرار می دهند. شرایط واسطه ای نیز، شرایط عمومی محیط هستند که راهبردها را تحت تأثیر قرار می دهند. و در آخر پیامدها نتایجی هستند که از راهبردها حاصل می شوند. در جریان این کدگذاری ها، پژوهشگر، با استفاده از «نمونه گیری نظری»۱۴ و با توجه به مفاهیم پدیدار شده از دل داده ها، به گرداوری داده ها در مورد افراد، رخدادها و موقعیت های مختلفی می پردازد که تصویر غنی تری از مفاهیم و مقوله های حاصل، فراهم خواهند کرد. سرانجام با «کدگذاری گزینشی»۱۵ مقوله ها پالایش می شوند و با طی این فرآیندها در نهایت، چارچوب نظری پدیدار می شود (Strauss&Corbin,1998,58). به عقیده استراوس، کدگذاری انتخابی (کدگذاری گزینشی) عبارت است از انتخاب سیستماتیک مؤلفه های اصلی و ارتباط دادن آنها با سایر مولفه ها،

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید