اجتماعی دانسته، هر یک از آن ها را بر اساس نوع کار و چگونگی مسئولیت شان دسته بندی می کند و می فرماید:
« ای مالک! بدان مردم از گروه های مختلف تشکیل یافته اند که هر کدام جز به وسیله دیگری اصلاح و تکمیل نمی شوند. »
از ویژگی های مورد توجه در امر سازماندهی نیروها، مسأله تفویض اختیار است. مدیران برای افزایش اثر بخشی خود در محیط کار و برای این که بتوانند به وظایف مهم و کلیدی خود برسند، باید قسمتی از اختیارات خود را به کارکنان تفویض کنند. امام علی(ع) در این باره می فرماید:
« باید برای هر نوعی از کارها یک رئیس انتخاب کنی! رئیسی که کارهای مهم، وی را درمانده و مغلوب نسازد و. .. »
یکی از اصول سازماندهی و یکی راه های ایجاد هماهنگی بین سطوح مختلف سازمان، رعایت اصل سلسله مراتب فرماندهی است. امام علی(ع) در نامه ۱۳ نهج البلاغه در این باب می فرمایند: « من مالک اشتر پسر حارث را بر شما و سپاهیانی که تحت امر شما هستند، فرماندهی دادم. گفته او را بشنوید، و از فرمان او اطاعت کنید، او را چون زره و سپر نگهبان خود برگزینید، زیرا که مالک نه سستی به خرج داده و نه دچار لغزش می شود. .. »
در عهدنامه مالک اشتر نیز می فرمایند: « در این موارد از عفو و گذشت خود آن مقدار به آن ها عطا کن، که دوست داری خداوند از چشم پوشی و عفوش به تو عنایت کند. زیرا تو مافوق آن ها و پیشوایت مافوق تو و خداوند مافوق کسی است که تو را زمامدار قرار داده است! »
شکل ۷-۴: نمودار محوری سازماندهی
جدول۸-۴ : مقوله برنامه ریزی
گزاره
برمبنای عهدنامه مالک اشتر مدیریت اسلامی چه وظایفی دارد.
مفهوم
مقوله
مقوله کلی
مقدمه ۱- تا مالیات های آن سرزمین را جمع آوری کند با دشمنان آن کشور بجنگد به اصلاح اهل آن همت گمارد و به عمران و آبادی شهرها قصبات و روستاها و قریه های آن بپردازد.
اهداف حکومت
تعیین اهداف بلند
مدت
برنامه ریزی استراتژیک
۷-۸ ۲- برای مراجعان خود وقتی مقرر کن که به نیاز آن ها شخصاً رسیدگی کنی!
برگزاری مجالس
عمومی
شناخت وضع موجود
برنامه ریزی استراتژیک و
برنامه ریزی مدیریتی
۳۹- بدان قسمتی از کارهاست که شخصاً باید آنرا انجام دهی و نباید به دیگران واگذار کنی از جمله : پاسخ دادن به کار گزاران دولت. .و برآوردن نیازهای مردم است در همان روز که احتیاجات گزارش می شود.
انجام مسئولیت های
مدیریتی
پاسخگویی و رفع
موانع موجود
برنامه ریزی مدیریتی
۴۸-. ..برای هر کدام از این گروه ها خداوند سهمی مقرر داشته و در کتاب خدا، یا سنت پیامبر که بصورت عهدنزدما محفوظ است این سهم را مشخص و معین ساخته است.
سهم هر یک از
گروههای جامعه
برنامه ریزی مالی و
تنظیم بودجه
برنامه ریزی مدیریتی
۷-۸ ۵- خدا را ! خدا را! در مورد طبقه پایین.. قسمتی از بیت المال و قسمتی از غلات خاصه جات اسلامی را در هر محل به آن ها اختصاص ده و بدان..
سهم طبق پایین
جامعه
برنامه ریزی مالی
برنامه ریزی مدیریتی
۶۷- با دانشمندان زیاد به گفتگو بنشین. .این گونه بحث ها و گفتگوها باید درباره اموری باشد که به وسیله آن وضع کشورت را اصلاح می کنی و آنچ ه پیش از تو موجب قوام کار مردم بوده برقرار می گردد.
بحث ها و گفتگوها
شناخت وضع موجود و رفع موانع موجود
برنامه ریزی استراتژیک و
مدیریتی
۷۹- به هوش باش! کار هر روز را در همان روز انجام ده زیرا هر روز کاری مخصوص به خود دارد.
انجام کارهای روزانه
تدوین برنا مه های
کوتاه مدت
برنامه ریزی عملیاتی
۴-۱۲ ۸-. . و هر امری را در جای خویش و هر کاری را به موقع خود انجام ده!
به موقع بودن کارها
زمانبندی برنامه ها
برنامه ریزی عملیاتی
۹۱-نخست او را به تقوا و ترس از خداوند، ایثار و فداکاری در راه اطاعتش و متابعت از آنچه در کتاب خدا به آن امر شده است. فرمان می دهد.
متابعت از کتاب خدا
تعیین خط مشی ها
برنامه ریزی عملیاتی
۵-۱۲ ۱۰- بر تو واجب است که همواره به یاد حکومت های عادلانه پیش از خود باشی همچنین توجه خود را بر روش های خوب یا اثری که از پیامبران رسیده و با فریضه ای که در کتاب خداوند آمده معطوف دار به خطوطی از حکومت که در روش من مشاهده کرده ای اقتدا کن و..
پیروی از خطوط
حکومتی انبیاء و اولیاء
تعیین خط مشی
برنامه ریزی عملیاتی
۳-۷-۴- برنامه ریزی
برنامه ریزی یا طرح ریزی یعنی اندیشیدن از پیش. متخصصین از زوایای متعدد برای برنامه ریزی تعاریف متعددی ارائه کرده اندکه برخی از آن ها از این قرار است:
۱-تعیین هدف، یافتن وساختن راه وصول به آن
۲-تصمیم گیری در مورد این که چه کارهایی باید انجام گیرد.
۳-تجسم و طراحی وضعیت مطلوب درآینده و یافتن و ساختن راه ها و وسایلی که رسیدن به آن را فراهم
کند.
۴-طراحی عملیاتی که شیئی یا موضوعی را برمبنای شیوه ای که از پیش تعریف شده، تغییر بدهد. (رضائیان، ۱۳۶۹، ۹۲).
برنامه ریزی، نوعی پدیده ی عینی اجتماعی است و خصوصیت های ویژه خود را دارد. در عین حال، یک رویداد منحصر به فرد نیست که دارای ابتدا و انتهای مشخص باشد بلکه یک فرآیند مستمر و دائمی و منعکس کننده ی تغییرات و در صدد رسیدن به اهداف است. در سازمان های پیچیده ی امروزی، بدون برنامه ریزی های دقیق، امکان ادامه ی حیات نیست و برنامه ریزی، مستلزم آگاهی از فرصت ها و تهدیدهای آتی و پیش بینی شیوه ی مواجهه با آنها است (محمدی، ۱۳۸۵، ۷۳).
برنامه ریزی از وظایف بسیار مهم مدیران است و با سایر وظایف آن ها ارتباطی تنگاتنگ دارد و تحقق اهداف فردی و سازمانی مستلزم برنامه ریزی است. در چندجای عهدنامه امام علی(ع) به برنامه ریزی یا همان طرح ریزی اشاره کرده اند که نشان دهنده ی اهمیت برنامه ریزی در وظایف مدیریت است. به جز متن عهدنامه، احادیث و روایات متعددی از امام علی(ع) موجود است که به اهمیت برنامه ریزی تأکید می کنند. که در این جا به چند مورد از احادیث وارده از امام علی(ع) در باب برنامه ریزی اشاره می شود.
امام علی(ع) می فرمایند: هیچ عقل و درایتی چون عاقبت اندیشی نیست (نهج البلاغه، ترجمه دشتی، حکمت ۱۱۳).
ودرجای دیگرمی فرمایند: مؤمن باید شبانه روز خود را به سه قسم تقسیم کند: زمانی برای نیایش و عبادت پروردگار، و زمانی برای تأمین هزینه زندگی، و زمانی برای وا داشتن نفس به لذت هایی که حلال و مایه زیبایی است. خردمند را نشاید جز آن که در پی سه چیز حرکت کند: کسب حلال برای تأمین زندگی، یا گام نهادن در راه آخرت، یا به دست آوردن لذت های حلال (نهج البلاغه، ترجمه دشتی، حکمت ۳۹۰).
در چند جای عهد نامه مالک اشتر نیز، امام به نکاتی سفارش می کنند که نشان دهنده اهمیت و وجوب برنامه ریزی در وظایف مدیریت است:
«بهوش باش! کار هر روز را در همان روز انجام ده! زیرا هر روز کاری مخصوص به خود دارد.»
«از عجله در مورد کارهایی که وقتشان نرسیده، یا سستی در کارهایی که امکان عمل آن فراهم شده، یا لجاجت در اموری که مبهم است، یا سستی در کارها هنگامی که واضح و روشن است بر حذر باش!»
«باید بهترین اوقات و بهترین ساعات عمرت را برای خلوت با خدا با خدا قرار دهی! هر چند اگر نیت خالص داشته باشی، کارهایت عبادت و برای خداست.»
شکل ۸-۴ : نمودار محوری برنامه ریزی
جدول۹-۴ : مقوله مدیریت اموال عمومی
۴-۸ ۶- باید کوشش تو در آبادی زمین بیش از کوشش در جمع آوری خراج باشد؛ زیرا که خراج جز با آبادانی بدست نمی آید..
کوشش در آبادانی زمین
عمران
مدیریت اموال عمومی
۴-۸ ۷- مالیات را به مقداری که حال آن ها بهبود یابد تخفیف ده و هر گز این تخفیف بر تو گران نیاید.
بهبودی حال مالیات
دهندگان
رفاه
مدیریت اموال عمومی
۴-۸ ۸- زیرا که آن ذخیره و گنجینه ای است که آن ها بالاخره آن را در عمران و آبادی کشورت بکار می بندند و موجب عمران سرزمینهای تو و.. خواهد بود.
عمران و آبادی
عمران
مدیریت اموال عمومی
۴-۸ ۹- به علاوه تو می توانی با تقویت آن ها از طریق توسعه ذخیره ای که برایشان نهاده ای اعتماد کنی و نیز می توانی با این عمل که آن ها را به عدالت و مهربانی عادت داده ای به آنان مطمئن باشی.
تخفیف به مالیات
دهندگان
وفاداری مردم به
حکومت
مدیریت اموال عمومی
۷-۸ ۱۰- خدا را! خدا را! در مورد طبقه پایین. ..قسمتی از بیت المال و قسمتی از غلات خاصه جات اسلامی را در هر محل به آن ها اختصاص ده…
سهم هر طبقه پایین از
بیت المال
تعیین سهم هر یک از گروه های
جامعه
مدیریت اموال عمومی
۴-۸ ۱۱-. .چرا که گاهی برای تو گرفتاری هایی پیش می آید که باید بر آن ها تکیه کنی و در این حال آن ها با طیب خاطر پذیرا خواهند شد و عمران و آبادی تحمل همه این ها را دارد.
کوشش در عمران و
آبادانی
وفاداری مردم به
حکومت
مدیریت اموال عمومی
۴-۸ ۱۲- و اما ویرانی زمین تنها به این علت است که کشاورزان و صاحبان زمین فقیر می شوند و فقر آن ها به خاطر آن است که زمامداران به جمع اموال می پردازند و..
ویرانی زمین
بهبودی حال
مالیات دهندگان
مدیریت اموال عمومی
۴-۷-۴- مدیریت منابع مالی
مدیریت مالی مدیریت اثر بخش و کارای منابع مالی به منظور دست یابی به اهداف سازمان را مدیریت مالی گویند. مدیریت مالی در برگیرنده ی چگونگی افزایش سرمایه (تأمین مالی)، و نحوه تخصیص آن است(بعنوان مثال بودجه بندی سرمایه ای). این امر تنها مختص بودجه بندی منابع بلند مدت نیست؛ بلکه منابع کوتاه مدت مانند دارایی های جاری را نیز در بر می گیرد. (http: //wikipedia .org / wiki/financial management)
در عهد نامه مالک اشتر، جملات زیادی در مورد نحوه جمع آوری مالیات، تعیین سهم هر یک از گروه های جامعه از مالیات و هم چنین توجه و

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید