اساس گزارش سازمان جنگل ها و مراتع کشور که در سال 1376 منتشر شده است، از سال 1347 تا کنون، در حدود 160000 هکتار از جنگل هاي کشور حريق رخ داده است. اين رقم بيانگر اين واقعيت است که به طور متوسط همه ساله حدود 5500 هکتار از جنگل ها از بين مي روند. علل آتش سوزي را مشکل مي توان با اطمينان تعيين کرد، ولي انسان همواره به طور مستقيم و غير مستقيم مسئول آتش سوزي بوده است (عليجاني و ديگران، 1391: 80).
عوامل انساني:
افزايش نياز روز افزون به چوب، به عنوان مصالح ساختماني و توليد کاغذ، سبب شده که به شکل بي رويه از جنگل ها در سطح جهان بهره برداري شود. اين قبيل بهره برداري هاي مستقيم ونيز اقداماتي که در اثر توسعه بي رويه صنايع و آلودگي هوا و تخريب جنگل توسط هواي آلوده و باران هاي اسيدي به جنگل ها وارد آمده نگران کننده است(ولايتي و ديگران ، 1385: 60 ).
3-1-4-2- مساحت تحت پوشش مراتع در ايران
مراتع از سطح 2/162 ميليون هکتار وسعت کشور، 8/84 ميليون هکتار يا 3/52 درصد مساحت کشور را مراتع تشکيل مي دهند. از اين ميزان سطح مراتع شمال حدود 7/1 ميليون هکتار و سطح مراتع خارج از شمال 83 ميليون هکتار است. تفکيک مراتع کشور به شرح زير است:
1 ـ مراتع متراکم (خوب ) 2/7 ميليون هکتار با تراکم تاج پوشش بيش از 50 درصد( گياهان يک و چند ساله )، 5/8 درصد مراتع کشور را تشکيل مي دهد.
2 ـ مراتع نيمه متراکم ( متوسط ) با سطح 4/21 ميليون هکتار با تراکم تاج پوشش 50 ـ 25 درصد( گياهان يک و چند ساله )، 3/25 درصد مراتع کشور را تشکيل مي دهد.
3 ـ مراتع کم تراکم (فقير ) با سطح 2/56 ميليون هکتار با تراکم تاج پوشش 25 ـ 5 درصد ( کياهان يک و چند ساله)، 3/66 درصد مراتع کشور را تشکيل مي دهد( دفتر آمار و فناوري اطلاعات وزارت جهاد کشاورزي، 1390: 176).
3-1-4-3- پديده هاي بياباني
پديده هاي بياباني از سطح 2/162 ميليون هکتار وسعت کشور، 58/32 ميليون هکتار ( معادل 1/20 درصد ) آن را مناطق کويري و بياباني تشکيل مي دهدکه مشتمل است بر:
1 ـ کوير: اراضي پست بدون پوشش گياهي و عموما داراي املاح بسيار زياد با سطح 84/5 ميليون هکتار که 9/17 درصد سطح بيابان را تشکيل مي دهد.
2 ـ تپه هاي ماسه اي : تپه هاي متشکل از ماسه هاي روان، سطحي حدود 76/1 ميليون هکتار که 4/5 درصد سطح بيابان را شامل مي شود.
3 ـ پهنه هاي ماسه اي: اراضي ماسه اي مسطح با سطح 615/0 ميليون هکتار که شامل 9/1 درصد بيابان است.
4 ـ دق هاي رسي: سطوح صاف و صيقلي رسي در حاشيه کوير، با سطح 436/0 ميليون هکتار که 34/1 درصد بيابان است.
5 ـ اراضي شور و نمک زار: اراضي با سطوح نمکي( حاوي قشري از نمک در سطح خاک)، با سطح 56/6 ميليون هکتار که 1/20 درصد پديده هاي بياباني را شامل مي شود (همان).
3-1-5-گرد و غبار
گرد و غبار به عنوان يکي از مهمترين اشکال آلودگي هاي جوي از ابعاد مختلف مورد توجه محققان گرفته شده است. پديده گرد و غبار رويدادي طبيعي است و در بخش هايي از جهان که داراي مناطق خشک و بياباني وسيع هستند ايجاد مي شود(فراست و ديگران، 1390: 14). اين پديده باعث وارد شدن خسارات شديد به توليدات کشاورزي و سلامت انساني و همچنين محيط زيست طبيعي شده است(حسيني، 1391: 4). با توجه به اينکه کشور ايران و همسايه هاي غربي آن در کمربند خشک و نيمه خشک جهان قرار گرفته اند و بيش از دو سوم مساحت ايران در اقليم خشک و نيمه خشک است، و از طرف ديگر ميانگين بارش سالانه در کشور نصف ميانگين بارش سالانه در جهان است، کشور ايران در معرض وقوع پديده گرد و غبار هم در مقياس محلي و هم در مقياس منطقه اي و جهاني قرار دارد(بوچاني و ديگران، 1390: 126).
مناطق غرب کشور به دليل موقعيت جغرافيايي و اقليمي و نزديکي به بيابان هاي کشور هاي مجاور مانند عراق، سوريه و عربستان، بيشتر در معرض سامانه هاي گرد و غبار هستند. به خصوص آنکه اکثر سامانه هاي جوي از شمال غرب، غرب و جنوب غربي به کشور وارد مي شوند؛ از اين رو بررسي، مطالعه و همچنين شناخت ترکيبات شيميايي و فيزيکي ريزگردها و خاک ناشي از آن به منظور منشأ يابي و تعيين عناصر مضر، بسيار ضروري است.
مطالعات نشان مي دهد، پديده گرد و غبار در سال هاي اخير از نظر غلظت و راه اندازي ذرات معلق، تداوم، وسعت و زمان آن متفاوت و بسيار بيشتر از طوفان هاي گرد و خاک هاي گذشته است و اين سبب نگراني هاي بسياري در حوزه هاي انساني و محيطي شده است. در اين سال ها خشکسالي هاي مداوم، کاهش بارندگي و رطوبت نسبي محيط به همراه تشديد فاکتورهاي محيطي توسط انسان، نظير استفاده بي رويه از منابع آبي مناطق بياباني، از بين رفتن نيزارها و وقوع جنگ، سبب خشک شدن برخي تالاب ها و درياچه هاي بيابان هاي کشور سوريه و عراق گرديده است. نتيجه چنين وقايعي، گسترش شديد گرد و غبار و ريزگردهاي خاک شده است. در بخش هاي غربي و جنوب غربي ايران اين پديده اثرات مخرب تري داشته است و درکوتاه مدت اثرات نامطلوبي بر محيط زيست، اقتصاد و سلامت ساکنين استان هاي درگير با پديده و به ويژه شهرها و استان هاي مرزي غرب و جنوب غرب کشورمان همانند ايلام، کرمانشاه، خوزستان داشته است(همان).
سامانه هاي جوي و وضعيت ساختار سطح زمين ساختار طبيعي زمين و ساختاري که بر اثر دستکاري بشر حاصل شده است از عوامل مؤثر در رخداد پديده هاي گرد و غبار هستند. کشور ايران و کشورهاي غربي آن در مناطق خشک و نيمه خشک جهان قرار دارندکه اين امر منجر به قرار گرفتن اين مناطق در نواحي گرد و غبار خيز جهان شده است. به عنوان مثال بيابان هاي گرم عربستان و آفريقا در فصل تابستان قسمت هاي غرب، جنوب و جنوب غربي کشور را تحت نفوذ خود قرار مي دهند(عليجاني، 1386: 78).
بروز توفان ريزگرد (گرد و غبار) روزهاي 13، 14 و15 تير ماه سال 1388 از منظر هوا شناسي و گستردگي آن در کشور را مي توان سرآغازي بر تغييرات آب و هوايي کشور دانست. اين توفان بيش از 20 استان کشور (از جمله پايتخت) با گستره اي به مساحت بيش از يک ميليون کيلومتر مربع از کشور را متأثر کرد. گرد و غباري که حاوي ريزگردهايي با غلظت بالا و ماندگاري دراز مدت است. هر چند بروز توفان ريزگرد پديده تازه اي نيست، اما در چند سال اخير، به دليل برخي عوامل طبيعي و انساني عمدتا فرامرزي، ميزان ريزگردها در استان هاي خوزستان، ايلام و کردستان شدت بيشتري يافته، به طوري که با گرم شدن هوا، پديده گرد و غبار از شبه جزيره عربستان و عراق به سمت ايران روان مي شود. فزايندگي دامنه غلظت گرد و غبار با خاستگاه عربي در اشکال کاهش ميدان ديد، افزايش تصادفات، لغو مکرر پروازها، تعطيلي ادارات، کاهش تردد مردم و در نتيجه، کاهش ميزان فعاليت هاي اقتصادي به ويژه در استان هاي مرزي، بروز حملات آسمي، قلبي، ريوي و عفونت هاي چشمي، زيان هنگفت بيمه ها و مانند آن نمود يافته است. گسترش ابعاد و پيامدهاي اين مخاطره طبيعي، آن را در اندازه موضوعي امنيتي و سياسي در سطح بين المللي برکشيده است، به طوري که دستور جلسه مشترک ديدار مسئولان سياست خارجي و محيط زيست کشورهاي منطقه – ترکيه، اردن، ايران و عراق- شده است. در داخل کشور نيز هيئت وزيران، در جلسه مورخ 21/ 4/ 1388 بنا به پيشنهاد سازمان حفاظت محيط زيست و به استناد اصل يکصد و سي و هشتم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران (( آيين نامه آمادگي و مقابله با آثار زيانبار پديده گرد و غبار (ريزگرد) در کشور)) را با 19 ماده تصويب کرد (کاوياني راد، 1389: 51- 50).
3-2- تهديدات زيست محيطي در بعد انساني
3-2-1- افزايش جمعيت و مهاجرت
امروزه افزايش جمعيت همراه با پديده شهرنشيني همراه است. اين شهرنشيني قابل توجه است، زيرا اکثر انرژي در شهرها و يا نزديک به شهرستان ها مصرف مي شود. امروزه دو سوم انرژي توليدي جهان در شهرها مصرف مي شود، در حاليکه تنها نيمي از جمعيت جهان در شهرها زندگي مي کنند. در چين، هند و خاورميانه، سرانه مصرف انرژي در شهر بسيار بيشتر و بالاتر از جوامع روستايي آنهاست، در حالي که مصرف انرژي در اقتصادهاي توسعه يافته، اغلب تا حدي در مناطق روستايي بالاتر است. دليل اين است که اقتصادهاي توسعه يافته در اوايل مراحل توسعه اقتصادي، با شهر نشيني همراه بوده اند. از امتيازات بسيار بالاتر در پيش بيني رشد اقتصادي در اقتصادهاي در حال ظهور بيش از رسيدن به دوره 2030 ميلادي (بيش از 6 درصد به قرار هر سال به نسبت 2 درصد براي اقتصادهاي توسعه يافته )، درآمد بالا و رانندگي در مناطق شهري است. با رشد اقتصادي و درآمد بيشتر، تقاضا براي خدمات انرژي و تجملات نسبي مانند خودرو بالاتر مي رود(جاجرمي و ديگران، 1392: 215). با افزايش جمعيت و تحولات اقتصادي درون کشورها، مهاجرت هايي در سطح ملي و بين المللي شروع گرديده است. مهاجرت باعث ايجاد مشکلات داخلي و خارجي براي کشورها در سطوح ملي، منطقه اي و بين المللي مي گردد. تأثيراتي که مهاجرت بر مرزها، ترکيب جمعيتي، اقتصاد، فرهنگ و سياست يک کشور مي گذارد، ملموس و عيني است. در بيشترمواقع به دليل تفاوت هاي توسعه يافتگي که ميان کشورهاي شمال و جنوب وجود دارد، افراد مهاجر وارد شده به کشورهاي غربي پيشرفته، دچار تنزل در سطوح و جايگاه انساني مي شوند. در حقيقت مهاجرت، موجب بروز پرسش هاي مهمي درباره شهروندي مي شود(همان).
رشد جمعيت همراه با رشد اقتصادي علاوه بر کاهش کيفيت منابع، سبب فراتر رفتن آلاينده ها از ظرفيت تحمل محيط طبيعي شده اند. در اوايل سال 1990 تلاش هايي براي گسترش نظام حساب هاي ملي به منظور احتساب افت کيفيت محيطي و نابرابري درآمدي انجام و منجر به ارائه مفهوم جديد توليد ملي سبز شد. به لحاظ استهلاک منابع طبيعي و احتساب محيط زيست( يا سبز کردن حساب هاي ملي)، مي توان به جاي توليد ناخالص ملي، معيار توليد ناخالص ملي سبز را به دست آورد. اگرچه غالبا آزاد سازي تجاري به عنوان عامل مثبت و مؤثر در رشد اقتصادي و افزايش رفاه مطرح مي شود، اما طي چند دهه اخير در برخي از کشورها، تجارت رو به رشد بدون در نظر گرفتن ملاک ها و استانداردهاي زيست محيطي و صرفا به منظور دسترسي به بازار محصولات ساير کشورها تحت فناوري هاي غير دوستانه با محيط زيست، به استفاده گسترده و ناصحيح از منابع و انرژي منجر شده و آلودگي هاي فراواني از جمله انتشار گازهاي گلخانه اي در پي داشته است. بررسي اثر اندازه باز بودن اقتصاد بر تخريب زيست محيطي در ايران طي دوره زماني 1385-1353 نشان مي دهد رابطه مثبت بين درجه باز بودن اقتصاد و تخريب زيست محيطي در کوتاه مدت و بلند مدت، همچنين رابطه مثبت بين انتشار دي اکسيد کربن و تخريب زيست محيطي وجود دارد(عاقلي و ديگران، 1389: 197).
طي چند دهه گذشته، جمعيت ايران شاهد تحولات گسترده اي بوده است. از لحاظ کمي جمعيت 18954704 نفري ايران در سال 1335 بعد از گذشت 5 دهه در سال 1385 با رشد به 70472846 نفر رسيده است. همچنين بر اساس نتايج سرشماري عمومي نفوس و مسکن 1390، جمعيت ايران 75149669 نفر گزارش شده است (مرکز آمار ايران). در حال حاضر دولت بايد سالانه 60 ميليارد دلار از درآمد پرنوسان وبي ثبات نفت را صرف بودجه جاري نمايد تا بتواند امور جاري کشور را اداره کند. ابعاد ديگري که افزايش جمعيت به دنبال دارد، تقاضا براي آموزش رايگان، مسکن، خدمات بهداشتي و درماني، يارانه مواد غذايي، اشتغال و ساير موارد که هر کدام به تنهايي تبعات اقتصادي خود را دارد. در طي سه دهه (1387-1357) حدود 720 ميليارد دلار نفت از سوي دولت ايران در بازارهاي جهاني فروخته شده است؛ به تعبيري اگر اين ميزان درآمد نفتي

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید